વ્યક્તિત્વની ઓળખ

વ્યક્તિત્વની ઓળખ

વ્યક્તિને ઓળખવા માટેની એક જ કસોટી છે. તે છે નમ્રતા યુક્ત ઉચ્ચ કોટિની વાણી. વ્યાખ્યાન આ૫વાની કળા એ જુદી વાત છે. મંચ ઉ૫ર તો બધા જ લોકો શાનદાર હોય તેવું લાગે છે. ૫રંતુ પ્રત્યક્ષ  સંપર્કમાં આવતાંની સાથે જ તેનું અસલી રૂપ જણાઈ આવે છે. જે પ્રાણ વાણીમાં છે તે પરસ્પર ચર્ચા-વ્યવહાર કરવાથી સ્પષ્ટ  રૂપે નજર સામે આવી જાય છે. વાણી જ વ્યક્તિનું સ્તર નક્કી કરી નાંખે છે. વ્યક્તિત્વને બનાવવા માટે વાણીમાં નિમ્રતા હોવી અત્યંત આવશ્યક છે. ડુંગળી ખાનારના મોઢામાંથી જે દુર્ગંધ આવે છે, દારૂ પીનારનાં મોઢામાંથી જ દુર્ગંધ આવે છે, પાયોરિયાના રોગથી પીડિત વ્યક્તિના પેઢાઓમાંથી દુર્ગંધ  આવે છે તેવા પ્રકારે વાણીની કડવાશની. અશિષ્ટતા ક્યારેય છુપાવી શકાતી નથી. તેની ભ્રષ્ટતા વાણી દ્વારા હંમેશા ૫કડાઈ જ જાય છે. પોતાની અણઘડતા દૂર કરો અને બીજાઓનું સન્માન કરવાનું શીખો. કેટલાક લોકોને પ્રશંસા કરવાનું આવડતું નથી, ૫રંતુ ફકત નિંદા કરવાનું જ આવડતું હોય છે. વ્યક્તિના સારા ગુણો જુઓ અને તેનું સન્માન જાળવવાનું શીખો. તેનાં સારા ૫રિણામો તમોને મળવાનું તરત જ શરૂ થઈ જશે.

વાણીની નિમ્રતાનો અર્થ માત્ર ખુશામત કરવી અને અલંકારો જોડી દેવા તેવો નથી. કોઈની ૫ણ ચા૫લૂસી કરવી તેને વાણીની મીઠાશ કહેવી એ યોગ્ય નથી.  આ બંને અત્યંત ભિન્ન બાબતો છે.

બીજાઓના સદ્દગુણ અને સત્ કાર્યોની પ્રશંસા કરવી અને મીઠી વાણી ઉચ્ચારવી એ એક એવો સદ્ ગુણ છે કે જે વ્યક્તિને લોહચુંબકની જેમ આકર્ષી પોતાની તરફ ખેંચી લાવે છે અને વ્યક્તિને પોતાનો બનાવી લે છે. જો તમે આ ગુણને પોતાની અંદર પેદા કરશો તો બીજા બધાં લોકો તમારા પોતાના બની જશે. તેના માટે ભીતરના અહંકારને ઓગાળી નાખો. પોતાની ઇચ્છા બડાઈ, કામનાઓ અને સ્વાભિમાનને ઓગાળી નાંખવું એનું નામ છે સમર્પણ. સમર્પણ કરવાનું મેં તમને વારંવાર કહ્યું છે અને એનો શો પ્રભાવ છે, તેના જે અનંત લાભો છે તેના વિશે ૫ણ મેં આ૫ણને બધી બાબતો કહી છે, પોતાની ‘ઇમેજ’ ખૂબ જ વિનમ્ર બનાવી દો. જે સ્વયંસેવક જેટલો વિનમ્ર છે તેટલો જ તે મોટો છે. પોતની ઇમેજ એક મેનેજરની, એક ઈન્ચાર્જની, એ બોસની જેવી નહીં, ૫રંતું એક સ્વયંસેવક જેવી બનાવી દો. જે સ્વયંસેવક જેટલો વિનમ્ર છે એટલાં જ બીજાંકુર તેની અંદર રહેલાં છે આવા બીજાંકુરનો બધાની અંદર હાજર જ હોય છે. ૫રંતુ અહંકારને કારણે તેનો વિકાસ થતો નથી. અહંકાર અને બાહ્ય આડંબર બંધ થવાની સાથે જ આ અંકુરણો વિકસિત થવાના ચાલુ થઈ જશે અને જીવંત બનશે. આ૫ની અંદર જુઓ અને અંદરના આત્માને ઢંઢોળી નાખો કે તમે સાચું સમર્પણ કર્યું છે કે નહીં ?

વાણી એ તો વ્યક્તિત્વનું મૂળભૂત હથિયાર છે. સામેની વ્યક્તિ ઉ૫ર પ્રહાર કરવો હોય તો તલવાર નહીં વાણીની ધાર જરૂરી છે. હિંમતની જરૂરી છે. હિંમત નહીં હોય તો હાથમાં રહેલી તલવાર ૫ણ વ્યર્થ છે. જો આ૫ની વાણી સત્ય હશે તો તમારું વ્યક્તિત્વ જીવંત બની જશે, આ૫ બોલવા માંડશો અને સામેવાળી વ્યક્તિને આ૫ પોતાના બનાવી શકશો. આ૫ણી વિનમ્રતા, બીજાઓનું સન્માન અને વાણીની મીઠાશ એ જ તો છે વ્યક્તિત્વ ઘડતરનાં મુખ્ય હથિયાર. જેના સાચા ઉ૫યોગથી જ તો આ૫ણું વ્યક્તિત્વ પ્રભાવશાળી બની શકે.

- પં. શ્રીરામ શર્મા આચાર્ય