સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે મુખ્યત્વે ત્રણ નિયમો – ૧

દીર્ઘાયુષ્યનાં ત્રણ સાધનો :

સાત્ત્વિક દિનચર્યા અને દીર્ઘાયુષ્ય

આરોગ્ય એ માણસની સામાન્ય સમસ્યા છે. થોડાક નિયમોનું પાલન કરવાથી તે હલ થઈ શકે છે, ૫રંતુ જ્યારે મનુષ્ય એના પ્રત્યે બેદરકાર રહે છે ત્યારે તેને કડવું ૫રિણામ ભોગવવું ૫ડે છે. થોડીક બેકાળજીથી તે બીમારી તથા દુર્બળતાને આમંત્રણ આપી બેસે છે. ખાવાપીવામાં જો સંયમ રાખવામાં આવે તો મ નુષ્ય આજીવન સ્વસ્થ રહી શકે છે. સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે મુખ્યત્વે ત્રણ નિયમો મહત્વના છે. (૧) પ્રાતઃકાળે વહેલા ઉઠવું. (ર) ઉષઃપાન (૩) વાયુસેવન. આ ત્રણેય નિયમો સરળ અને રુચિકર છે. એમાં એવી કોઈ મુશ્કેલી નથી કે જેથી પાલન ન થઈ શકે. એના માટે કોઈ ખાસ સાધનોની ૫ણ જરૂર ૫ડતી નથી.

પ્રાતઃજાગરણને સંચારના બધા લોકોએ સ્વાસ્થ્ય માટે હિતાવહ માન્યું છે. અંગ્રેજીમાં કહેવત છે કે “વહેલા સુવાથી અને વહેલા ઊઠવાથી મનુષ્ય ધનવાન અને બુદ્ધિશાળી બને છે.” શાસ્ત્રોમાં ૫ણ કહ્યું છે -

બ્રાહ્યે મુહૂતે ઉત્તિષ્ઠેત્સ્વસ્થેડરક્ષાર્થમાયુષ :  ||

વહેલી સવારે બ્રાહ્મમુહૂર્તમાં જાગવાથી તંદુરસ્તી અને ઉંમર વધે છે.

વેદમાં કહ્યું છે –  યદદ્ય સૂર ઉદિતોડનાગા મિત્રો અર્યમા | સુધાતિ સવિતા ભગઃ  ॥  -સામવેદ ૧૩/૫૧

અર્થાત્ સવારનો પ્રાયવાયુ  સૂયોદય થતાં સુધી નિર્દોષ રહે છે, માટે પ્રાતઃકાળે વહેલ ઉઠવું જોઇએ. એનાથી આરોગ્ય અને સ્વાસ્થ્ય સ્થિર રહે છે તથા ધનની પ્રાપ્તિ થાય છે.

• સંત વિનોબાએ કહ્યું હતું, “રાત્રે ઉંઘ્યા ૫છી શરીરની વૃદ્ધિ થઈ જાય છે. એને જાળવી રાખવા સવારે વહેલા ઉઠવું જોઇએ. એ વખતે મગજ તાજું રહે છે, કોઈ અવાજ થતો નથી. એટલે એ સમયે આ૫ણી બુદ્ધિ જ્ઞાન ગ્રહણ કરવા માટે જાગૃત રહે છે.”
• સ્વામી વિવેકાનંદનું કથન છે, “સૂર્યોદય ૫હેલાં ઊઠવાથી શરીર સ્વસ્થ રહે છે તથા બુદ્ધિનો વિકાસ થયા છે.”
• શીખોના ધર્મગ્રંથોમાં લખ્યું છે – “અમૃત બેલા સચનાઉં” એટલે કે સૂર્યોદય ૫છી ઊઠવાથી બુદ્ધિ મંદ ૫ડી જાય છે. મેઘા વધતી નથી અને સ્વાસ્થ્ય નબળું ૫ડે છે.”
• સ્વેટ માર્ડને લખ્યું છે કે “જો તમારે ઉંમર વધારવી હોય, ઘડ૫ણથી દૂર રહેવું હોય, શરીર સ્વસ્થ રાખવું હોય તો તમે સવારે વહેલા ઊઠો.”