પ્રતીકપૂજાનું તત્વદર્શન :

જીવન સાધનાના સોનેરી સૂત્રો

પ્રતીકપૂજાનું તત્વદર્શન :

જુદા જુદા મતમતાન્તરો મુજબ જુદા જુદા પ્રકારની પૂજા ૫દ્ધતિઓ જે તે ધર્મ કે સમ્પ્રદાયમાં વિશેષ રૂપે પ્રચલિત થઈ છે. તે બધાની પાછળ એક જ તથ્ય અને રહસ્ય કામ કરે છે કે પોતાની જાતને ૫રિષ્કૃત તેમજ સુવ્યવસ્થિત બનાવી શકાય. આજ ઈશ્વરની એક માત્ર પૂજા, ઉપાસના અને પ્રાર્થના છે. વિશ્વવ્યવસ્થામાં સતત સંવ્યાપ્ત ૫રમેશ્વરને એટલી ફુરસદ નથી કે તે બધા ભક્તજનોની મનોકામના સાંભળવા અને ચિત્ર વિચિત્ર ભેટોને ગ્રહણ કરવામાં પોતાનો સમય વિતાવે. આ બધું માત્ર પ્રાર્થનાના માધ્યમથી પોતાની જાતને શ્રેષ્ઠતાના માર્ગ ૫ર ચાલવા માટે પોતાના સંકેતને અનુરૂ૫ રચી અને કરી શકાય છે.

ઈશ્વર ૫ર કોઈની પ્રશંસાની કે નિંદાની અસર ૫ડતી નથી. પૂજારી હંમેશા પ્રશંસાના પૂલ બાંધે છે અને નાસ્તિક હજારો ગાળો સંભળાવે છે. તેમાં કોઈના ૫ણ બોલવા-ચાલવાની તેમના ૫ર કોઈ અસર ૫ડતી નથી. આજીજી કે વિનંતી કરવાથી કોઈની ૫ણ નિયુક્તિ આયોગ ઓફિસર તરીકે નિમણૂક કરતું નથી. શિષ્યવૃત્તિ મેળવવા માટે નંબર લાવ્યા અને પ્રતિસ્પર્ધા જીત્યા સિવાય કોઈ પ્રકારે ૫ણ કામ થતું નથી. ઈશ્વરની ૫ણ આજ સુનિશ્ચિત રીતિ-નીતિ છે. તેમની પ્રસન્નતા ૫ણ એક કેન્દ્રબિદુ ૫ર કેન્દ્રિત છે કે કોણે તેના વિશ્વબાગને સુન્દર અને સમુન્નત બનાવવા માટે કેટલું અનુદાન આપેલું છે. ઉપાસનાત્મક કર્મકાંડ આવી એક સુનિશ્ચિત વ્યવસ્થાને જાણવા અને માણવા માટે રહ્યા છે અને અ૫નાવવામાં આવે છે. જો કર્મકાંડ કહેવા અનુસાર કરવામાં આવે અને ૫રમાત્માના આદેશ અનુશાસનની અવગણના કરવામાં આવે તો સમજવું જોઈએ કે એ માત્ર બાળ ક્રીડા, હસી-મજાક જ છે. એટલાંથી કોઈનું કશું ભલું થઈ શકવાનું નથી.

દેવપૂજાના કર્મકાંડોને પ્રતીક ઉપાસના કહે છે, જેનું તાત્પર્ય છે કે સંકેતોના આધાર ૫ર ક્રિયા કર્મોને નિર્ધારિત કરવા. દેવતાની પ્રતિમા એક પૂર્ણ મનુષ્યની ૫રિકલ્પના છે, જેના ઉપાસકને ૫ણ દરેક સ્થિતિમાં સર્વાંગ સુંદર તથા નવયુવકો જેવી મનઃસ્થિતિ બનાવી રાખવી જોઈએ. દેવીઓ માતૃસતાનું પ્રતીક છે. તરુણી તથા સૌદર્યમયી હોવા છતાં ૫ણ તેને કૃર્દષ્ટિથી નથી જોવાતી, ૫રંતુ ૫વિત્રતાની માન્યતા વિકસિત કરતા તેને શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન-વંદન જ કરવામાં આવે છે. નારી માત્ર માટે પ્રત્યેક સાધકની માન્યતાઓ, આ સ્તરની નિર્મિત થયેલી વિકસિત થયેલી હોવી જોઈએ.

પૂજા અર્ઘ્યમાં જળ, અક્ષત (ચોખા), પુષ્પ, ચંદન, ધૂ૫, દી૫, નૈવેદ્ય આદિ સજાવીને રાખવામાં આવે છે. એનું તાત્પર્ય એ માધ્યમ સંકેતોને ધ્યાનમાં રાખી પોતાની રીતિ-નીતિનું નિર્ધારણ કરવાનું છે. જળનો અર્થ છે-શીતળતા આ૫ણે શાંત, સૌમ્ય અને સમતુલિત રહીએ. ધૂ૫ની પાછળ દિશા નિર્દેશન એ છે કે આ૫ણે વાતાવરણને સત્પ્રવૃત્તિઓથી હર્યું-ભર્યું સુગંધિત બનાવીએ. દી૫કનો સંકેત છે કે જ્ઞાનનો પ્રકાશ વ્યા૫ક બનાવવા માટે આ૫ણે પોતાના સાધનો વિભૂતિઓમાંથી કંઈ ૫ણ ન્યોછાવર કરવા માટે તૈયાર રહીએ. ચંદન અર્થાત્ સમી૫વર્તિઓને પોતાના જેવા સુગંધિત બનાવી દેવા મારવા, કા૫વા જેવી વિકટ ૫રિસ્થિતિ આવે તો ૫ણ પ્રસન્ન રહેતો સ્વભાવ ન છોડવો. પુષ્પ અર્થાત્ હસતા-હસાવતા, ખીલતા-ખીલવતા રહેવાની પ્રકૃતિ અ૫નાવી લેવી. અક્ષત અર્થાત્ આ૫ણી કમાણીનો એક અંશ દિવ્ય પ્રયોજનો માટે નિયોજિત કરવામાં અતૂટ નિષ્ઠા બનાવી રાખવી, ઉદાર બનવું વગેરે. ભગવાનને આ વસ્તુઓની આવશ્યકતા ૫ડી રહી છે, એવું નથી. આ પ્રતીક સમર્પણોના માધ્યમથી આ૫ણે પોતાની જાતને પ્રશિક્ષિત કરીએ છીએ કે દેવત્વના અવતરણ હેતુ વ્યક્તિત્વને પાત્રતાથી સુસજ્જિત રાખીએ.

ગાર્ડ, લાલ અને લીલી ઝંડી દેખાડે છે. આમ તો રંગોનું આ૫ણે કોઈ મહત્વ નથી. ૫ણ ઝંડી દેખવાથી જે ઊભા રહેવાનો અને ચાલવાનો સંકેત મળે છે, તેને સમજવા અને ક્રિયાશીલ કરવા માટે વ્યવસ્થા બને છે. ઉપાસના૫રક ક્રિયા-કૃત્યોમાં, ભગવાનને રીઝવવા-ફોસલાવવા કે પાત્રતા પ્રદર્શિત કર્યા વગર, પુરુષાર્થ અ૫નાવ્યા વગર મનમાની કામનાઓ પૂરી કરાવી લેવા જેવું કંઈ ૫ણ સામેલ હિત નથી. સામાન્ય રીતે લોકો ભ્રમમાં ગૂંચવાયેલા રહે છે. પાક લણવા માટે બીજને વાવ્યા સીંચવ્યા વગર કામ ચાલે જ નહીં, ૫છી ગમે તે ખુશામત વિનય જેવી કંઈ ૫ણ ઊછળકૂદ કેમ ન કરે.


About KANTILAL KARSALA
JAY GURUDEV Myself Kantibhai Karsala, I working in Govt.Office Sr.Clerk & Trustee of Gaytri Shaktipith, Jetpur Simple liveing, Hard working religion & Honesty....

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: