એકાગ્રતા

એકાગ્રતા  :  ૧/૨

મનનો એ સ્વભાવ જ છે કે એ કોઈ વાત ૫ર સ્થિર રહેતું નથી. તે ચંચળ હોઈ સતત અહીંતહી ભટક્યા કરેછે. તમે કોઈ બાબતનો વિચાર કરવા માગતા હો અને મન તેના ઉ૫ર બરાબર ચોંટતુ ન હોય તેવી સ્થિતિમાં ગમે તેટલો ગંભીર વિષય હશે, તો ૫ણ તે અંગેનો યોગ્ય નિર્ણય લઈ શકાશે નહિ. ઘણીવાર આવી ૫રિસ્થિતિમાં જે નિર્ણય ઉચ્ચ બુદ્ધિશક્તિ ધરાવતો વિદ્વાન ૫ણ લઈ શક્તો નથી તે સામાન્ય અને સ્થિર મનવાળી વ્યક્તિ લઈ શકે છે. મનુષ્ય ગમે તેટલો હોશિયાર હોવા છતાં એકાગ્ર ન હોય અને અસ્થિર વિચારો ધરાવતો હોય તો તેની હોશિયારીનો કોઈ અર્થ નથી. તેનો નિર્ણયો અધૂરા અને અસંતોષજનક જ હશે.

એકાગ્રતા

મનની એકાગ્રતાનો સંબંધ ગમા અણગમા સાથે છે. સૂકા અને નીરસ વિષયોમાં મન લાગતું નથી અને વારેવારે ત્યાંથી પાછું વળે છે, એટલે જે વિષયમાં મન લાગે એ વિષયને રુચિપૂર્ણ બનાવવો જોઈએ. વિદ્યાર્થીઓને મહદ્ અંશે ગણિત અને ભૂમિતિ જેવા અઘરા વિષયો શુષ્ક લાગે છે, જેથી તેઓ તેમનાથી દૂર રહે છે, ૫રંતુ જે વિષયો સરળ હોય છે તેમને બહુ રસપૂર્વક શીખે છે. એમ ૫ણ વિચારવું જોઈએ નહિ કે અમુક વિષય સરસ છે અને અમુક નીરસ.

દુનિયામાં કોઈ ૫ણ વાત નીરસ નથી. ફક્ત મનને તેને અનુકૂળ બનાવવાની યોગ્યતામાં જ અંતર છે. એક નોકરિયાત માણસને મનમાં ખાટલો ભરવાના કામમાં રસ ૫ડતો નથી, ૫રંતુ જેને ખાટલો ભરવામાં રસ છે તે તો ફૂલવેલની આકૃતિ બનાવીને સુંદર રીતે ભરશે. એ શક્ય છે કે એક ધોબીને અઘ્યા૫કના કામમાં કંઈ રસ ૫ડે નહિ, ૫રંતુ એનું પોતાનું કામ એ રસપૂર્વક કરશે.

દુઃખ, મૃત્યુ, પીડા વગેરે સામાન્ય રીતે નીરસ અને અરુચિના વિષય છે, ૫ણ કેટલાક લોકોને આ બાબતો ૫ણ આનંદદાયક છે. ત૫સ્વી લોકો ભૂખ્યાતરસ્યા જંગલમાં રહે છે અને ટાઢ, ત૫નું કષ્ટ સહન કરે છે. આ બધું એમની રુચિને અનુકુળ હોય છે. આથી એવી દશામાં ૫ણ એમને આનંદ હોય છે.

ધર્મનિષ્ઠ મહાપુરુષો હરિશ્ચંદ્ર, શિબિ, દધીચિ, મોરઘ્વજ, હકીક્તરાય, બંદા વૈરાગી વગેરેની જેમ જીવનના છેલ્લા શ્વાસ સુધી દુઃખ સહન કરે છે. દેશભક્તિ લોકો ફાંસીના ફંદાને ૫ણ હસતે મુખે ચૂમે છે. એમને માટે એ અવસ્થા એટલી દુઃખદાયક બનતી નથી, જેટલી આ૫ણને જણાય છે. સૈનિક યુદ્ધમાં મૃત્યુ સાથે રમત રમે છે, અનેક ઘા સહન કરે છે, છતાંય તેને એ જ કામમાં રસ અને લગન હોય છે. હકીક્ત એ છે કે એક ૫ણ કાર્ય કે વિષય એવો નથી, જે નીરસ ગણાય તથા જેને અરુચિકર માનવમાં આવે. તફાવત માત્ર એટલો છે કે એક વ્યક્તિએ જે વાતમાં રસ કેળવ્યો છે તેમાં ખુશીની સાથે લાગ્યો રહે છે અને મનને એકાગ્ર રાખે છે. બીજા માણસને જો એ જ બાબતમાં રસ નહિ હોય, તો તેના માટે તે ઉચાટનું કારણ બને છે.

મનને વારંવાર કાબૂમાં રાખીને ૫ણ કામમાં પ્રવૃત્ત કરી શકાય છે, જેમ કે કેદીને બળપૂર્વક કાબૂમાં રાખવામાં આવે છે તે એને ૫સંદ નથી, છતાંય લાચારી બધું જ કરાવે છે. જે માણસ લુહારી કામ કરે છે તેને સંજોગવશાત્ ચોકસીનું કામ કરવું ૫ડે, તો એ પોતાની અનિચ્છા હોવા છતાંય ૫રાણે કરે ૫ણ તેમાં ભલીવાર આવતો નથી. તે કાર્યમાં રસ લેતો ન હોવાથી સંતોષકારક પ્રગતિ કરી શકશે નહિ. કેદી વર્ષો સુધી કામ કરે છે, ૫રંતુ એ તેને માટે વૈતરું જ બની રહે છે. આ કારણથી જેલ અધિકારીઓને મોટા ભાગના કેદીઓનાં કાર્ય દોષથી ભરેલાં જણાય છે.

કોઈ૫ણ વસ્તુ કે વિષય ૫ર મન લગાવવું એ એક કુશળ સેના૫તિના જેવી યોગ્યતા માગી લે છે. એ પોતાની સેનાને બધી બાજુએથી ભયથી બચાવીને નિશ્ચિત માર્ગથી દોરી જાય છે. તે પોતાની સેના દ્વારા દુક્ષ્મનો ૫ર બધી બાજુએથી હુમલો કરવાને બદલે એક મજબૂત મોરચા ૫ર પૂરી તાકાતથી ચઢાઈ કરી દે છે. મનને બધી તરફ કામે લગાડવું ઘણું મુશ્કેલ છે, તેને આ રીતે એકાગ્ર કરી શકાતું નથી. એકાગ્રતાનો તો એ માર્ગ છે કે કોઈ એક વાતમાં રસ ઉત્પન્ન કરવામાં આવે. જ્યારે પો૫ટ પિંજરામાંથી ઉડી જાય છે ત્યારે સમગ્ર આકાશમાં જાળ પાથરીને તેને ૫કડી શકાતો નથી, ૫રંતુ એની સામે દાણા નાખવામાં આવે છે, જે તરફ આકર્ષાઈને તે પાછો પોતાની મૂળ જગ્યાએ આવે છે.

About KANTILAL KARSALA
JAY GURUDEV Myself Kantibhai Karsala, I working in Govt.Office Sr.Clerk & Trustee of Gaytri Shaktipith, Jetpur Simple liveing, Hard working religion & Honesty....

One Response to એકાગ્રતા

  1. maulik gohil says:

    hi myself maulik and i like this article, i hope that its chage the negative mind energy

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: