૧૭૪. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૧૦/૧૮/૨ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૧૦/૧૮/૨ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

શતં વો અમ્બ ધામાનિ સહસ્રભુત વો રુહઃ । । અધા શતક્રત્વો યૂયમિમં મેડઅગદં કૃત ॥ (યજુર્વેદ ૧૨/૭૬)

ભાવાર્થ : ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષનું મુખ્ય સાધન મનુષ્યનું શરીર છે. એટલા માટે યોગ્ય આહાર, સંયમિત વિહાર અને વર્તનમાં કલ્યાણભાવનું ધ્યાન રાખીને પોતાના આરોગ્યને સ્થિર રાખવું જોઈએ. નીરોગી શરીર જ સર્વ સુખોનું મૂળ છે.

સંદેશ : સ્વર્ગ અને મુક્તિનો આનંદ આ જીવનમાં જ શક્ય છે, પરંતુ બને છે એવું કે આપણે આપણા જીવનલક્ષ્યને સારી રીતે સમજતા નથી અને તેને પ્રાપ્ત કરવા માટેના બધા પ્રયત્નો ખોટી દિશામાં કરતા રહીએ છીએ. આપણા જીવનમાં ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષના પુરુષાર્થ સ્વસ્થ શરીર દ્વારા જ પૂર્ણ કરી શકીએ છીએ. અસ્વસ્થ, બીમાર અને દુર્બળ લોકો તો અડધા મરેલા જેવા હોય છે. શરીરગત પીડા તો રહે જ છે, સાથે સાથે અસમર્થતા અને અસફળતાની વેદના પણ મનોબળને તોડે છે. સ્વાસ્થ્ય વિશેની અવગણના ઘણી જ મોંઘી પડે છે.

દવાઓથી સ્વાસ્થ્ય સારું રહી શકતું નથી. તે પૈસાથી પણ ખરીદી શકાતું નથી. કીમતી પદાર્થોનું સેવન કરીને આરોગ્યના રક્ષણની વાત વિચારવી એ પણ મૂર્ખતા છે. સ્વાસ્થ્યનો આધાર તો આહાર, વિહાર, શ્રમ અને સંયમ પર જ રહેલો છે. પ્રકૃતિના આદેશ અનુસાર ચાલવું, પ્રાકૃતિક આહારવિહારને અનુસરવું, પ્રાકૃતિક જીવન જીવવું તે સ્વાસ્થ્યને યોગ્ય રાખવાનો અને વધા૨વાનો રાજમાર્ગ છે. અપ્રાકૃતિક, અસ્વાભાવિક, કૃત્રિમ, આડંબરયુક્ત અને વિલાસી જીવનચર્યાથી લોકો બીમાર પડે છે અને નાની ઉંમરમાં જ કાળનો કોળિયો બની જાય છે. સંસારનાં બધાં જીવજંતુઓ, પશુપક્ષીઓ પ્રકૃતિના નિયમોનું અનુસરણ કરે છે, પરિણામ સ્વરૂપે તેઓ કદી બીમાર પડતાં નથી. જો કોઈવાર દુર્ઘટનાને લીધે કે પરસ્પરની લડાઈમાં ઘાયલ થઈ જાય તો પણ આપોઆપ પ્રકૃતિમાતાની કૃપાથી સાજાં પણ થઈ જાય છે. જે પશુપક્ષીઓ મનુષ્યના સંપર્કમાં રહે છે તેમના માટે પશુ દવાખાનાની જરૂર પડે છે.

મનુષ્ય જ એક મહામૂર્ખ જાનવર છે, જે ખોટું આચરણ, અસંયમ અને અનિયમિતતાને કારણે પોતે જ બીમારીઓને આમંત્રિત કરે છે. આ આહારવિહારની બેદરકારી, આળસ, પ્રમાદ વગેરેનું પરિણામ છે. પ્રકૃતિએ મનુષ્યના રૂપમાં વિશ્વનું સૌથી વધુ સુંદર શારીરિક, માનસિક અને આધ્યાત્મિક શક્તિઓથી પરિપૂર્ણ સ્વસ્થ, સુડોળ અને દીર્ઘજીવી પ્રાણી બનાવ્યું છે. આરોગ્ય અને ઉત્તમ સ્વાસ્થ્યનો સરળ અને સીધો માર્ગ બતાવ્યો છે. બને ત્યાં સુધી પ્રાકૃતિક આહાર જ લેવો જોઈએ. ભોજનને જેટલો અગ્નિનો ઓછો સંપર્ક થશે તેટલાં તેના પોષકતત્ત્વો જીવંત રહેશે અને શરીરને બળ પૂરું પાડશે. પાકાં અને ઋતુને અનુરૂપ સસ્તાં ફળ, કાચાં શાકભાજી, અંકુરિત અનાજ અને બાફેલું કે વરાળથી રાંધેલું ભોજન દરેક દૃષ્ટિએ ઉત્તમ, સાત્ત્વિક અને પૌષ્ટિક હોય છે.

જો શરીર સ્વસ્થ હોય તો જ મગજ સ્વસ્થ હોય છે અને તેમાં પવિત્ર અને મધુર વિચારો આવે છે તથા મન પ્રસન્ન અને શુભ કલ્પનાઓથી પરિપૂર્ણ રહે છે, કામમાં મન પરોવાય છે, આળસ અને બેચેની રહેતી નથી અને હૃદય ફૂલોની જેમ ઉલ્લાસથી ભરેલું રહે છે.

‘યુક્તાહાર વિહારસ્ય યુક્તચેષ્ટસ્ય કર્મસુ’ નો આદર્શ હંમેશાં આપણો માર્ગદર્શક રહેવો જોઈએ.

૧૭૩. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૩/૪૦/૫ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૩/૪૦/૫ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

દધિષ્વા જઠરે સુતં સોમમિન્દ્ર વરેણ્યમ્ । તવ ઘુક્ષાસ ઇન્દ્રવઃ ॥ (ઋગ્વેદ ૩/૪૦/૫)

ભાવાર્થ: આપણો ખોરાક એવો હોવો જોઈએ કે જેનાથી આપણી બુદ્ધિ, આયુષ્ય અને બળમાં નિરંતર વૃદ્ધિ થતી રહે.

સંદેશ : ખોરાક સિવાય જીવન અશક્ય છે. પ્રત્યેક માણસે પોતાના ખોરાક પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ. ખોરાક જેટલો શુદ્ધ, સાદો અને સાત્ત્વિક હશે તેટલો જ સ્વાસ્થ્યપ્રદ થશે. ગીતામાં એ સ્પષ્ટ કહેવાયું છે કે આયુષ્ય, બુદ્ધિ, બળ, આરોગ્ય, સુખ અને સ્નેહને વધારનાર અને ચીકણા તેમજ રસવાળા, સ્થિર રહેનારા તથા સ્વભાવથી મનને પ્રિય લાગનારા પદાર્થ સાત્ત્વિક હોય છે. આપણે હંમેશાં સાત્ત્વિક અને સમતોલ આહાર જ લેવો જોઈએ. ઠાંસીઠાંસીને ખાવાને બદલે અલ્પાહારી રહેવું જોઈએ. ગૌતમ બુદ્ધનો પણ એ ઉપદેશ છે કે ‘એક વખત ખોરાક લેનારો મહાત્મા છે, બે વખત સંયમપૂર્વક ખાનારો બુદ્ધિમાન છે અને એનાથી વધુ વખત ખાનારો અભાગી, મહામૂર્ખ અને પશુસમાન છે.’ એથી જ કહેવાય છે, ‘એક વાર યોગી, બે વાર ભોગી, ત્રણ વાર રોગી.’ જીભનો સંયમ સૌથી બે જરૂરી સંયમ છે. ભક્ષ્ય-અભક્ષ્ય, યોગ્ય-અયોગ્યનું ધ્યાન રાખીને પોતાનો ખોરાક નક્કી કરવો જોઈએ. તેમાં સાત્ત્વિક ભોજન અને ફળોનો સમાવેશ અવશ્ય કરવો જોઈએ. એનાથી જીવનમાં સાત્ત્વિકતા, સહનશીલતા અને આધ્યાત્મિકતાની વૃદ્ધિ થાય છે તથા બધી ઇન્દ્રિયો પણ કાબૂમાં રહે છે.

સંયમનું એક મોટું અને સરળ સાધન આહાર છે. અઠવાડિયામાં એક દિવસ અસ્વાદવ્રત કરવું જોઈએ. અસ્વાદનો અર્થ છે સ્વાદના ગુલામ ન બનવું. એનો અર્થ એ નથી કે આપણે સંસારના ખાવાલાયક પદાર્થોનું સેવન જ ન કરીએ અને પોતાની જીભની સ્વાભાવિક શક્તિ ગુમાવી દઈએ. અસ્વાદવ્રતનું તાત્પર્ય એ છે કે શરીરના પોષણ, સ્વાસ્થ્ય અને રક્ષણ માટે જે પદાર્થોની જરૂરિયાત હોય તેમને ગ્રહણ કરવામાં ઊણપ ન રાખીએ. જીભને હંમેશાં કાબૂમાં રાખીએ. એને મહાવરો પાડવા માટે અઠવાડિયામાં એક દિવસ મીઠું અને ખાંડ વિનાનું ભોજન કરવું. તાજાં ફળોનું સેવન કરવું જોઈએ.

સાત્ત્વિક અને સંયમિત ખોરાક ગ્રહણ કરવાથી શારીરિક, આર્થિક અને સામાજિક એમ કોઈ પણ પ્રકારનું નુકસાન થતું નથી, બલ્કે લાભ જ થાય છે. જેમ આહારની સાત્ત્વિકતા જરૂરી છે એ જ રીતે નિયમિત અને વ્યવસ્થિત આચરણ સિવાય પણ કામ ચાલતું નથી. સ્વાસ્થ્યની દૃષ્ટિએ નિયમિતતાનું મોટું મહત્ત્વ છે. સૂવું, જાગવું અને સ્નાન કરવું વગેરે દૈનિક ક્રિયાઓ સમયસર કરવી. નિત્યકર્મોમાં રાખવામાં આવતી બેદરકારી સ્વાસ્થ્યને બગાડે છે. કેટલાક માણસો ઘણા આળસુ હોય છે. તેઓ પોતાની દિનચર્યાનો કોઈ ક્રમ જાળવતા નથી. શરીરની એકત્રિત ઊર્જા દુરાચારને થોડોક સમય તો સહન કરતી રહે છે. જુવાનીના જોશમાં કંઈ ખબર પડતી નથી, પરંતુ ૩૫-૪૦ વર્ષની ઉંમર થઈ જતાં શરીર જાતજાતના રોગોનું ઘર બની જાય છે. કેટલીકવાર તો એવી સ્થિતિ સર્જાય છે કે જુવાનીની શરૂઆત જ ન થઈ હોય અને ઘડપણ આવી પડે.

યોગ્ય આહારવિહારથી જ જીવનરસમાં પ્રગાઢતા આવે છે. તે આપણી બુદ્ધિને અને શારીરિક તેમ જ આત્મિક બળને વધારીને આપણને દીર્ઘજીવન અર્પણ કરે છે.

૧૭૨. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૧/૭૫/૧ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૧/૭૫/૧ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

જુષસ્વ સપ્રથમસ્તમં વચો દેવપ્સરસ્તમમ્ । હવ્યા જુહ્વાન આસનિ ॥ (ઋગ્વેદ ૧/૭૫/૧)

ભાવાર્થ : શારીરિક અને આત્મિક સુખ મેળવવા ઇચ્છતા હો, તો પોતાના આહાર, વિહાર અને ક્રિયાઓમાં સાદાઈ રાખો અને બ્રહ્મચારી બનો.

સંદેશઃ શારીરિક સામર્થ્ય માનવજીવનની મહત્ત્વની જરૂરિયાત છે. સ્વાસ્થ્ય સારું ન હોય તો કોઈ કાર્ય કરવું શક્ય નથી. ધન, વિદ્યા, પદ, સન્માન વગેરે મેળવવા માટે જે શ્રમ કરવો પડે છે તે અસ્વસ્થ માણસ માટે શક્ય નથી. જે માણસ સ્વસ્થ અને નીરોગી હોય છે તે જરૂરી કર્તવ્યો પૂરાં કરવામાં અને મહત્ત્વાકાંક્ષાઓની દિશામાં પ્રગતિ કરી શકે છે. શારીરિક સામર્થ્ય જાળવવા માટે સ્વસ્થતા અને બળ વધારવામાં જાગૃતિ રાખવી જોઈએ.

વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય માટે આહાર, વિહાર, શ્રમ અને સંયમ ચારેયની જરૂર પડે છે. આમાંથી એક પણ અસ્તવ્યસ્ત થઈ જાય તો અસ્વસ્થતાની તકલીફ ઊભી થાય છે. પોતાની ઇન્દ્રિયોને સંયમપૂર્વક કાબૂમાં રાખવાથી જ શારીરિક અને આત્મિક સુખ પ્રાપ્ત થાય છે. ઇન્દ્રિયો તો આત્માનું સાધન છે, સેવક છે. પરમાત્માએ ઇન્દ્રિયો એટલા માટે આપી છે કે તેમના દ્વારા આત્માની જરૂરિયાતો પૂરી થાય અને સુખ મળે. બધી જ ઇન્દ્રિયો ઘણી ઉપયોગી છે અને તેમનું કાર્ય જીવનો ઉત્કર્ષ કરવાનું અને આનંદ આપવાનું છે. જો ઇન્દ્રિયોનો સદુપયોગ કરવામાં આવે તો મનુષ્ય નિરંતર જીવનના મધુર રસને માણીને પોતાનું જીવન સફળ બનાવી શકે છે.

ઇન્દ્રિયોનો બીજો કોઈ ઉપયોગ નથી, પરંતુ તેઓ અંતઃકરણની ભૂખને સંતોષવાનું એક ઉત્તમ સાધન છે. જેવી રીતે પેટની ભૂખતરસને તૃપ્ત ન કરવાથી શરીર દુર્બળ બની જાય છે તેવી જ રીતે સૂક્ષ્મ શરીરની, જ્ઞાનેન્દ્રિયોની ભૂખને યોગ્ય રીતે સંતુષ્ટ ન કરવામાં આવે તો આંતરિક ક્ષેત્રનું સમતોલન બગડી જાય છે અને અનેક પ્રકારની માનસિક તકલીફો પેદા થાય છે. આજકાલ મોટા ભાગના માણસો ઇન્દ્રિયોની વાસનાના ગુલામ હોય છે. બેકાબૂ થયેલી વાસના પોતાના સ્વામીને ખાઈ જાય છે.

આત્મનિયંત્રણ જ સ્વર્ગનું દ્વાર છે અને એનો મૂળ મંત્ર છે આત્મસંયમ. એનાથી મનુષ્ય પોતાના દૈવી ગુણોનો વિકાસ કરી દૈવી જ્ઞાન અને શાંતિ મેળવે છે. જે માણસ આત્મસંયમના પરમ ગૌરવનો અનુભવ કરતો નથી તે એની અસીમ જરૂરિયાતને સમજતો નથી. તે આધ્યાત્મિક સ્વતંત્રતા અને વૈભવને મેળવી શકતો નથી. તે ખરાબ વાસનાઓનો ગુલામ બની રહે છે. ઇન્દ્રિયો કુમાર્ગે વળી જવાનું મુખ્ય કારણ જાતજાતનાં પ્રલોભનો છે. તે એટલાં મનમોહક, લોભામણાં અને માદક હોય છે કે તે આપણને વિવેકશૂન્ય, અદૂરદર્શી અને વ્યગ્ર બનાવી દે છે, તેથી આપણે વિષયવાસના, આર્થિક લાભ, સ્વાર્થ વગેરે પ્રલોભનોનો શિકાર બની જઈએ છીએ. આપણે પ્રબળ ઇચ્છાશક્તિ દ્વારા આત્મસંયમની સાધના કરવી જોઈએ અને ‘સાદું જીવન ઉચ્ચ વિચાર’ ને પોતાનો આદર્શબનાવી લેવો જોઈએ.

આત્મસંયમ પુણ્યમાર્ગની સીડી છે. એનાથી સદ્ગુણોની પ્રાપ્તિ થાય છે. સાચા તથા સુવ્યવસ્થિત ધાર્મિક જીવનની આ સર્વપ્રથમ જરૂરિયાત છે.

૧૭૦. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૮/૬૭/૨૦ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૮/૬૭/૨૦ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ                                                  

મા નો હેતિર્વિવસ્ત આદિત્યાઃ કૃત્રિમા શરુઃ । પુરા નુ જરસો વધીત્ ॥ (ઋગ્વેદ ૮/૬૭/૨૦)

ભાવાર્થ : આપણું જીવન એવું હોવું જોઈએ કે આપણે પૂર્ણ આયુષ્ય ભોગવીએ. આપણું અકાળ મૃત્યુ ન થાય એ માટે આપણે સંયમપૂર્વક જીવન વિતાવીએ.

સંદેશ : મનુષ્યના શરીર અને મનમાં શક્તિઓનો અખૂટ ભંડાર ભરેલો છે. તેને નષ્ટ થતો બચાવી શકાય અને તે શક્તિઓનો સદુપયોગ કરી શકાય તો ઇચ્છિત દિશામાં આશાસ્પદ સફળતાઓ મેળવી શકાય છે. આ હકીકતને ન સમજવાના કારણે આપણે આપણી મૂલ્યવાન શક્તિઓનો દુર્વ્યય કરતા રહીએ છીએ અને ઈશ્વરે આપેલી શક્તિનો ભંડાર વ્યર્થ સાબિત થાય છે. રોગિષ્ઠ, અશક્ત અને અસફળ જીવન જીવતા રહીને દિવસો પૂરા કરીએ છીએ.

શરીર અને મન પોતપોતાના ખોરાક દ્વારા શક્તિઓનું સતત સર્જન કરતાં રહે છે, તેના લીધે આપણા સામર્થ્યનો ભંડાર જળવાઈ રહે છે. આ શક્તિભંડારને જો અપવ્યયથી બચાવીને રચનાત્મક દિશામાં વાપરી શકાય તો કોઈપણ ક્ષેત્રમાં ઇચ્છિત પ્રગતિ કરી શકાય છે. સંયમનો અર્થ છે શક્તિના અપવ્યયને રોકવો. આ અપવ્યય મોટાભાગે આપણી ઇન્દ્રિયો દ્વારા જ થાય છે. આ બધામાં મુખ્ય છે જીભ અને જનનેન્દ્રિય.

જીભ દ્વારા આપણે નિરર્થક બકવાસ, નિંદા, ચાડી, બડાશ તથા ગપ્પાં મારવામાં આપણી શક્તિનો નાશ કરીએ છીએ. જો જીભથી અસત્ય અને કડવાં વેણ ન બોલવામાં આવે તો આપણી વાણી આશ્ચર્યજનક રૂપથી પ્રભાવશાળી બની શકે છે. તેને આશીર્વાદ અને વરદાન આપવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત થઈ જશે. મૌન એક તપ ગણાય છે. તપસ્વીઓ જેવું મૌન રાખવું પ્રત્યેક માટે શક્ય નથી, પરંતુ નકામા બકવાસ પર તો નિયંત્રણ રાખી શકાય છે. આપણે એટલું જ બોલવું જોઈએ કે જે આપણા તથા બીજાઓના માટે હિતકારી હોય.

જીભનો બીજો અસંયમ છે ચટાકાપણું. વિકૃત સ્વાદ માટે આપણે અનિચ્છનીય અને અભક્ષ્ય પદાર્થો ખાઈએ છીએ. સ્વાદના લીધે આપણે વધારે પડતું ખાઈ લઈએ છીએ, પરંતુ તે પચતું નથી. અપચાથી શરીરમાં જે સડો પેદા થાય છે તે પાચનતંત્રને નબળું પાડે છે અને અશક્તિ પેદા કરે છે. આ અશક્તિના કારણે જ અનેક રોગો પેદા થાય છે. સ્વાદ કરતાં સ્વાસ્થ્ય વધુ અગત્યનું છે, એ હકીકતને આપણે ભૂલી જઈએ છીએ અને તેનું દુષ્પરિણામ ભોગવીએ છીએ.

જનનેન્દ્રિયનો સંયમ તો સૌથી વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. એનો અસંયમ શરીરના સારતત્ત્વનો નાશ કરી નાખે છે. આ સારતત્ત્વથી જ શરીરમાં ઓજસ, ચહેરા પર ચમક, વાણીમાં પ્રભાવ, આંખોમાં પ્રકાશ, મગજમાં બુદ્ધિ અને સ્વભાવમાં સાહસનો પ્રવાહ વહે છે. આ સારતત્ત્વનો જેટલો પણ અપવ્યય થાય છે તેટલો જ મનુષ્ય શારીરિક અને માનસિક દૃષ્ટિથી દુર્બળ થતો જાય છે. કામવાસનાગ્રસ્ત માણસ નીરોગી રહી શકતો નથી અને દીર્ઘાયુષ્યનો આનંદ પણ લઈ શકતો નથી.

સંયમનો અર્થ છે શક્તિનો સંચય. અસંયમનો અર્થ છે શક્તિની બરબાદી. એ હકીકત છે કે બરબાદીથી મનુષ્ય દેવાળિયો બને છે અને જે થોડું થોડું કરીને બચાવતો રહે છે તેનો ભંડાર ભરાતો રહે છે.

૧૬૯. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૧૦/૧૮/૨ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૧૦/૧૮/૨ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ                                                  

આ રોહતાયુર્જરસં વૃણાના અનુપૂર્વ યતમાના યતિષ્ઠ । ઇહ ત્વષ્ટા સુજનિમા સજોષા દીર્ઘમાયુઃ કરતિ જીવસે વઃ ॥ (ઋગ્વેદ ૧૦/૧૮/૬)

ભાવાર્થ : ૫રમાત્માએ આ સંસારમાં બધાને દીર્ઘાયુષ્ય આપ્યું છે, પરંતુ મનુષ્ય અયોગ્ય આહારવિહાર દ્વારા પોતાનું આયુષ્ય ઘટાડે છે. એટલા માટે દરેક મનુષ્યનો ધર્મ છે કે તે નિયમપૂર્વક જીવન જીવીને પૂર્ણ આયુષ્ય પ્રાપ્ત કરે.

સંદેશ : માનવજીવન રૂપી આ ભેટ પરમેશ્વરે આપણને ફોગટમાં આપી નથી. તેમણે આપણને આ સંસારમાં એક જવાબદાર રાજકુમાર બનાવીને મોકલ્યા છે. આપણે સો વર્ષ સુધી તંદુરસ્ત રહીને સમાજમાં બધાની ભલાઈનું કાર્ય કરતા રહીને યશસ્વી અને શ્રેષ્ઠ જીવન પસાર કરીએ, જેથી આપણી કીર્તિનો ધ્વજ સદાય ફરકતો રહે. જીવન ઘણી અમૂલ્ય સંપત્તિ છે. તેને ગમે તેવાં હલકાં કાર્યોમાં ગુમાવી દેવી યોગ્ય નથી. આપણે પુરુષાર્થી બનીએ કે જેથી પૂર્ણ આયુષ્ય પ્રાપ્ત કરી શકીએ.

પ્રત્યેક માણસે જીવનમાં શ્રેષ્ઠ, યશસ્વી અને કીર્તિવાન બનવાની ઇચ્છા રાખવી જોઈએ. તેણે હંમેશાં સત્કર્મો દ્વારા સમાજમાં હિતકારી કાર્યો કરવાં જોઈએ. સૂર્ય,ચંદ્ર, પવન વગેરે જે રીતે સંસાર ૫૨ ઉપકાર કરતાં રહે છે તે રીતે આપણે પણ એવાં કાર્યો કરવાં જોઈએ. કદી કોઈ એવું કાર્ય ન કરીએ કે જેથી આપણને અપયશ મળે.

યશસ્વી અને સર્વશ્રેષ્ઠ બનવાનો સર્વોત્તમ માર્ગ છે આપણા જીવનને દોષદુર્ગુણોથી બચાવવું અને રાક્ષસી વૃત્તિઓનું સંપૂર્ણ રીતે દમન કરવું. દુરાચારી માણસો હલકાં કાર્યોથી થોડોઘણો લાભ ભલે પ્રાપ્ત કરી લે, પરંતુ તેઓ અંદરથી સતત ઉદાસ, દુઃખી, વ્યાકુળ અને ક્લ્પાંત કરતા જોવા મળે છે. આપણે આ જીવનનો સર્વોત્તમ ઉપયોગ કરવો જોઈએ. વિષયવાસનાઓથી પોતાને દૂર રાખીએ. એમાં ફસાવાથી હંમેશાં અપયશ જ મળે છે.

આપણે આપણી સમીક્ષા કરીને અને ન્યાયાધીશ બનીને દુરાચારો માટે પોતાને શિક્ષા કરતા રહેવું જોઈએ. આપણી ભાવના એવી હોવી જોઈએ કે જે પગ કુમાર્ગ પર ચાલે તેને કાપી નાખીએ, જે હાથ કોઈની મદદમાં ન આવે તેને કાપી નાખીએ, જે જીભ પારકી નિંદામાં જોડાય તેને કાપી નાખીએ, જે આંખમાં કરુણાનાં આંસુ ન હોય તેને ફોડી નાખીએ. આ રીતે પોતે પોતાના આચરણની સમીક્ષા કરતા રહીને પુરુષાર્થી, સદાચારી તથા યશસ્વી બનીએ.

સંસારમાં સર્વશ્રેષ્ઠ બનવા માટે મનુષ્ય પાસે ઉચ્ચ શ્રેણીનું જ્ઞાન, સ્વસ્થ શરીર, સ્વસ્થ મગજ અને શ્રેષ્ઠ મનોબળ જોઈએ. જ્ઞાની, વિદ્વાન, સદાચારી, પરોપકારી અને ઉદાર મનનો માણસ જ મનુષ્યોમાં પોતાનું સર્વોચ્ચ સ્થાન મેળવી શકે છે. જે મનુષ્ય દૈવી ગુણોમાં વધારો કરતા રહેવાનું સાહસ કરી શકે છે તે પાપકર્મોનાં પ્રલોભનોથી પોતાને બચાવી શકે છે. દૈવી ગુણોથી દિવ્યતા આવે છે તથા સુશીલતા, તેજસ્વિતા અને પ્રાણશક્તિમાં વૃદ્ધિ થાય છે. કરુણા, દયા, પ્રેમ, ઉદારતા, સરસતા, શિષ્ટતા અને વિનયના પ્રભાવથી તેના વ્યક્તિત્વમાં ચમક આવે છે અને તે સમાજમાં અદ્વિતીય, અનુપમ અને અગ્રણી હોવાનું સન્માન મેળવે છે.

દીર્ઘાયુષ્ય પ્રાપ્ત કરવાનું આ જ સાધન છે.

૧૬૮. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૧૦/૧૮/૪, યજુર્વેદ ૩૫/૧૫ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૧૦/૧૮/૪, યજુર્વેદ ૩૫/૧૫ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

ઇમં જીવેભ્યઃ પરિધિં દધામિ મૈષાં નુ ગાદપરો અર્થમેતમ્ । શતં જીવન્તુ શરદઃ  પુરુચીરન્તર્મૃત્યું દધતાં પર્વતેન ॥ (ઋગ્વેદ ૧૦/૧૮/૪, યજુર્વેદ ૩૫/૧૫)

ભાવાર્થ : પરમાત્માએ મનુષ્યનું આયુષ્ય સો વર્ષથી પણ વધારે બનાવ્યું છે. આથી મનુષ્ય સંયમ અને બ્રહ્મચર્યપૂર્વક રહે અને અકાળ મૃત્યુને પ્રાપ્ત ન કરે.

સંદેશ : સર્જનહારે પોતાના અદ્ભુત કૌશલ્યથી આ સૃષ્ટિની રચના કરી છે. તેઓ સર્વત્ર વ્યાપેલા છે. તેઓ બધાના પાલક અને વિધાતા છે. બધું જ તેમના વિધાન અને નિયમો મુજબ ચાલે છે. તેઓ ક્યાંય કોઈ અવ્યવસ્થા થવા દેતા નથી. સંસારમાં ૮૪ લાખ યોનિઓનાં જીવજંતુઓની ઉત્પત્તિ પણ તેમણે જ કરી છે. એક એકથી ચડિયાતા શરીરધારી જીવોની રચના કરી છે. કેટલાંક જંતુઓ તો એટલાં નાનાં છે કે આંખ વડે જોઈ પણ શકાતાં નથી અને કેટલાંક પ્રાણીઓ મનુષ્યના વજનથી દસ, વીસ કે પચાસગણાં ભારે છે. દરેક જીવની નિશ્ચિત આયુષ્ય સીમા છે, કોઈનું જીવન એકાદ-બે પળનું છે, કોઈકનું કેટલાક કલાકનું છે, કોઈકનું કેટલાક દિવસોનું કે પછી કેટલાંક વર્ષોનું છે. ચારેબાજુએ નજર કરીએ તો આ નિયત ક્રમ જોઈને મન ભાવવિભોર થઈ જાય છે.

૫રમેશ્વરે બધાં જીવજંતુઓને અસંખ્ય વરદાનો આપ્યાં છે, તેમાં આયુષ્યનું વરદાન પણ છે. દરેકની આયુષ્યમર્યાદા નક્કી છે. વૃક્ષો, છોડ વગેરેની ઉંમર પણ તેમણે નક્કી કરી છે. ઘઉંના છોડની ઉંમર લગભગ ચાર મહિનાની છે. તે સમયગાળામાં તે બીજમાંથી અંકુરિત થઈને ફૂલેફાલે છે અને પછીથી સુકાઈ જાય છે. આપણે ઇચ્છીએ કે એક મહિનામાં ઘઉં પાકીને તૈયાર થઈ જાય કે પછી તે છોડ વર્ષપર્યંત લીલોછમ રહે, તો એ પ્રકૃતિના નિયમની વિરુદ્ધ છે. આવી જ સ્થિતિ બધાં જ વૃક્ષો, છોડવાઓ અને પ્રાણીઓની છે.

આ જ રીતે તેમણે મનુષ્યની આયુષ્યમર્યાદા પણ સો વર્ષની નિશ્ચિત કરી છે અને તેની પાસે એવી અપેક્ષા રાખી છે કે તે આ મર્યાદાને ન તોડે કે ન તેનું ઉલ્લંઘન કરે. બધા મનુષ્યો સો વર્ષ સુધી અને તેનાથી પણ વધુ જીવતા રહે અને તેના પહેલાં ન મરે. અકાળમૃત્યુને આપણે આપણા પુરુષાર્થથી દૂર ભગાડીએ. આ પરમેશ્વરનું પોતાના પ્રિય પુત્રોને વરદાન પણ છે અને આદેશ પણ છે.

આપણને ભગવાને કૃપા કરીને આ સર્વગુણસંપન્ન માનવશરીર કેટલાક વિશિષ્ટ હેતુઓની પૂર્તિ માટે આપ્યું છે. તે હેતુઓ ત્યારે જ પૂરા થશે કે જ્યારે આપણે આપણું ખાવુંપીવું, આહારવિહાર અને સમગ્ર દિનચર્યા એવી રાખીએ કે જેથી બીમાર ન થઈએ. સંસારમાં કોઈ જીવજંતુ કદી પણ બીમાર પડતું નથી. તે બધાં પ્રકૃતિની સાથે તાલમેળ રાખીને પોતાનું પૂર્ણ આયુષ્ય ભોગવે છે. તેઓ સમય થતાં મરે છે, પરંતુ કદી બીમાર પડતાં નથી. આનાથી ઊલટું, મનુષ્ય કાયમ પ્રકૃતિની વિરુદ્ધ આચરણ કરે છે અને તે કોઈ ને કોઈ રોગથી ઘેરાઈ જાય છે. ભોજન પાછળ જેટલો ખર્ચ થાય છે તેનાથી વિશેષ તો દવાઓમાં થાય છે. ભારરૂપ જીવન પસાર કરતાં કરતાં તે અકાળે જ મરી જાય છે.

મનુષ્યે સંયમ અને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરતા રહીને શ્રમ, તપ અને પુરુષાર્થને પોતાના જીવનનું અંગ બનાવવું જોઈએ કે જેથી મૃત્યુ પણ તેના દ્વારે આવે તો એ જોઈને પાછું જાય કે હજુ તો એ માણસ કાર્યમાં મગ્ન છે અને એને હજુ જવાનો સમય થયો નથી.

૧૬૭. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૨૦/૯૨/૫ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૨૦/૯૨/૫ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

અર્ચત પ્રાર્ચત પ્રિયમેધાસો અર્ચત । અર્ચન્તુ પુત્રકા ઉત પુરં ન ધૃષ્ણ્વર્ચત ॥ (અથર્વવેદ ૨૦/૯૨/૫)

ભાવાર્થ : હે ઈશ્વર ! અમે અમારાં પુત્ર,પુત્રીઓ, ભાઈઓ, મિત્રો સહિત હંમેશાં આત્માની ઉન્નતિનાં કાર્યોમાં જોડાયેલાં રહીએ. સંદેશઃ પોતાની પ્રગતિ માટે, આગળ વધવા માટે અને આત્માની ઉન્નતિ માટે આપણામાં અભાવ અને અગવડોની સામે લડવાનું સાહસ હોય એ જરૂરી છે. માણસે સાધનસામગ્રી વધારવાને બદલે પોતાની સંકલ્પશક્તિને દૃઢ બનાવવા પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ.વાસ્તવિક પ્રગતિમાં સાધનો અને પરિસ્થિતિઓનો ફાળો વિચારો અને મહેચ્છાઓ જેટલો હોતો નથી. સંકલ્પની પ્રખરતાથી આ બધાનો યોગ્ય સમન્વય થઈ શકે છે.

કુટુંબના બધા સભ્યોએ આત્માની ઉન્નતિનો દૃઢ સંકલ્પ કરીને પોતાનાં દૈનિક કાર્યો કરવાં જોઈએ. એનાથી તેમનું વ્યક્તિત્વ શ્રેષ્ઠ બનશે અને કુટુંબનો ઉત્કર્ષ થશે. માનવીય વ્યક્તિત્વનું નિર્માણ મનુષ્યની પોતાની સૂઝબૂઝ, એકાગ્રતા અને પરાક્રમનું ફળ છે, જે સંસારની બીજી કમાણીઓની સરખામણીમાં વધારે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. એમાં સંકલ્પશક્તિ, સાહસિકતા અને દીર્ઘદૃષ્ટિનો સમાવેશ કરવો પડે છે. સામાન્ય લોકોએ અપનાવેલી રીતિનીતિથી બિલકુલ ઊલટી દિશામાં ચાલવું પડે છે. સામાન્ય લોકો તો દરેક કામના બદલામાં સમૃદ્ધિ અને પ્રશંસા મેળવવાના ચક્કરમાં ડૂબેલા રહે છે, પરંતુ આત્મિક પ્રગતિ કરનારા સાધકોને ‘સાદું જીવન, ઉચ્ચ વિચાર’ ની નીતિ સ્વીકારીને થોડામાં સંતોષ માનીને અપરિગ્રહી બનવું પડે છે. કેટલીકવાર સાથીદારોની મજાક, અસહયોગ અને વિરોધનો પણ સામનો કરવો પડે છે.

જે આત્મનિર્માણ કરી લે છે તેને સસ્તી પ્રશંસા મળતી નથી, તેનાં ભૌતિક સુખસગવડોમાં કાપ પડે છે, પરંતુ ઈશ્વરકૃપાની સતત વર્ષાથી તે પ્રાણવાન બને છે. આત્મસંતોષ અને અનુકરણીય આદર્શનું પાલન કરવાનું ઉદાહરણ મૂકી જવાનું ગૌરવ તો કોઈક વિરલાને જ પ્રાપ્ત થાય છે. ચિંતન, ચરિત્ર અને વ્યવહારમાં આદર્શવાદિતા છવાયેલી રહે તો જ મહાનતા પ્રાપ્ત થાય છે.

કુટુંબમાં દરેક સભ્યે પોતાના વ્યક્તિગત જીવનમાં આ જ રીતે આત્માની ઉન્નતિનો પ્રયત્ન કરતા રહેવું જોઈએ. આપણે પોતાનાં અને પારકાંની સાથે, પરિચિત અને અપરિચિત વગેરે સાથે કેવો વ્યવહાર કરવો ? બહારના અને અંદરના શત્રુઓ પ્રત્યે કેવો વ્યવહાર રાખવો ? આ બધા પ્રશ્નોનો યોગ્ય ઉત્તર તથા શંકાનું સમાધાન શોધવાનો રસ્તો તેમને જ મળે છે કે જેઓ સતત પોતાના આત્માની ઉન્નતિ કરતા રહે છે. મનુષ્યના કર્મ મુજબ તેનું જીવન ઘડતર થાય છે. સત્કર્મોથી તે આગળ વધે છે અને કુકર્મોથી તેનું પતન થાય છે. વેદોનું શિક્ષણ એ છે કે સદ્ગુણોને આપણા જીવનમાં નિરંતર વધારતા રહીએ અને દુર્ગુણોનો ત્યાગ કરતા રહીએ. આ રીતે જીવન પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ બનશે.

સુખી અને સમૃદ્ધ કુટુંબમાં બધા સભ્યોએ આ રીતનું વર્તન કરવું જોઈએ. માતાપિતા અને વડીલોની વિશેષ જવાબદારી છે કે તેઓ બાળકોને શરૂઆતથી જ શ્રેષ્ઠ વર્તન કરવાની ટેવ પાડે તથા તેમના આત્માની ઉન્નતિમાં સહાયક બને.

૧૬૬. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૭/૬૦/૪ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૭/૬૦/૪ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

અપહૂતા ભૂરિધનાઃ સખાયઃ સ્વાદુસંમુદઃ । અક્ષુધ્યા અતૃષ્યા સ્ત ગૃહા માસ્મદ્ વિભીતન્ ॥ (અથર્વવેદ ૭/૬૦/૪)

ભાવાર્થ : કુટુંબના બધા સભ્યો ધન કમાનાર, શ્રદ્ધાવાન અને આનંદી હોય. તેઓ ભૂખ અને તરસથી વ્યાકુળ ન બને તેમ જ એકબીજાથી ડરે પણ નહિ.

સંદેશ : આપણી પાસે બીજાઓને આપવા માટે ધનદોલત ન હોય, કોઈને બીજું કંઈ આપવાની સ્થિતિ પણ ન હોય, છતાં આપણે એક વસ્તુ આપી શકીએ છીએ અને તે વસ્તુ છે – પ્રસન્નતા. પ્રસન્નતા વહેંચીને સતત પુણ્ય અને સંતોષનો લાભ પ્રાપ્ત કરી શકીએ છીએ. જો પ્રસન્ન રહેવાનો અભ્યાસ કરવામાં આવે અને હાસ્યમજાકની ટેવ પાડવામાં આવે, તો તમે જ્યાં પણ રહેશો ત્યાં પ્રસન્નતા વેરતા રહેશો અને જે કોઈ તમારા સંપર્કમાં આવશે તે પ્રસન્ન અને પ્રભાવિત થઈને જશે.

પ્રસન્નતાનો આધાર આંતરિક સુસંસ્કારો પર રહેલો છે. ગરીબીમાં પણ હસતા રહેતા અને મુશ્કેલીઓની વચ્ચે પણ ખુલ્લા મનથી હસનારા અનેક માણસો જોવા મળશે. ઉદાર અને સમતોલ વ્યક્તિત્વવાળા લોકો દરેક પરિસ્થિતિમાં હસતા રહે છે. તેઓ જાણે છે કે માનવજીવન સગવડો અને અગવડો, અનુકૂળતાઓ અને પ્રતિકૂળતાઓના તાણાવાણાથી ગુંથાયેલું છે. આજ સુધી સંસારમાં એક પણ માણસ એવો નથી જન્મ્યો કે જેને ફક્ત સગવડો અને અનુકૂળતાઓ જ મળી હોય અને મુશ્કેલીઓનો સામનો ન કરવો પડ્યો હોય. આપણા આદર્શ પુરુષ રામ અને કૃષ્ણને સમગ્ર જીવનમાં મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓની સામે સંઘર્ષ જ કરતા રહેવું પડ્યું હતું. સંસારમાં જેટલા પણ મહાપુરુષો થયા છે તે બધાએ હસતા રહીને વિપરીત પરિસ્થિતિઓની સામે ટક્કર લીધી છે અને તેમને બદલી નાખી છે.

સુખી અને સમૃદ્ધ કૌટુંબિક જીવનનો આધાર પણ આ જ છે. દરેક કુટુંબમાં સુખદુઃખ, કષ્ટ અને પરેશાનીઓની સ્થિતિ પેદા થતી હોય છે. જે માણસ પોતાની પ્રતિકૂળતાઓ અને દુઃખોનાં રોદણાં જ રોતો રહેશે તે તે હંમેશાં દુ:ખી રહેશે. પોતાનાથી વધુ સમૃદ્ધ લોકોની સાથે પોતાની સરખામણી કરતો રહેશે, તો પોતાના દુર્ભાગ્યથી નારાજ થઈ જશે. પોતાની હતાશાના કારણે દરેક માણસ પર ક્રોધ કરતો રહે. તેનું સમગ્ર જીવન જ માનસિક અસમતોલનનું પ્રતીક બની જશે.

આનાથી ઊલટું, જે પોતાની સરખામણી નીચા દરજ્જાના લોકોની સાથે ક૨શે અને જે કોઈ સગવડો મળી છે તેનાથી સંતોષ માનશે, તો તે હંમેશાં પ્રસન્ન રહેશે. તેને લાગશે કે ઈશ્વરની મહાન કૃપાને લીધે જે કંઈ મળ્યું છે તે બીજા કરોડો લોકો કરતાં કંઈક વિશેષ છે. ભગવાને આપણને એવું કંઈક આપ્યું છે કે જેના માટે લાખો-કરોડો માણસો તડપે છે. તે પોતાને ભાગ્યશાળી માનશે. સુસંસ્કારી મનઃસ્થિતિવાળા માણસોને જ આ ઈશ્વરીય વરદાન પ્રાપ્ત થાય છે. તેમને સર્વત્ર આનંદમંગળ દેખાય છે તથા ઈશ્વરની કૃપા અને લોકોની સદ્ભાવના પર અતૂટ વિશ્વાસ હોય છે.

જે કુટુંબોમાં આવી વિચારસરણીવાળા લોકો રહે છે ત્યાં હંમેશાં સુખશાંતિનું વાતાવરણ રહે છે. બધા લોકો કષ્ટ વેઠીને પણ પ્રેમ અને સંતોષપૂર્વક જીવન વિતાવતા રહીને એકબીજાને સહકાર આપે છે. આનાથી જે નિર્ભયતા અને નિશ્ચિંતતાનું વાતાવરણ બને છે તેનાથી બધાની આર્થિક, સામાજિક, ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક પ્રગતિનો માર્ગ મોકળો થાય છે.

૧૬૫. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૭/૩૦/૧ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૭/૩૦/૧ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

સ્વાક્તં મે ધાવાપૃથિવી સ્વાક્તં મિત્રો અકરયમ્ । સ્વાક્તં મે બ્રહ્મણસ્પતિઃ સ્વાક્તં સવિતા કરત્ ॥ (અથર્વવેદ ૭/૩૦/૧)

ભાવાર્થ : મનુષ્ય એવાં શુભ કર્મો કરે, જેથી માતાપિતા તથા ગુરુજનોનો પ્રેમ તેને મળતો રહે.

સંદેશ : મનુષ્યજીવનની સ્થિરતા અને પ્રગતિનો પાયો તેની કર્તવ્યપરાયણતા છે. જો આપણે આપણી જવાબદારીઓને ભૂલી જઈએ અને કર્તવ્યોની અવગણના કરીએ તો એવો અવરોધ ઉત્પન્ન થઈ જશે કે પ્રગતિની વાત તો દૂર રહી, પરંતુ મનુષ્યના જેવું જીવન જીવવું પણ શક્ય નહિ બને. જીવનની દરેક વિભૂતિનો આધાર કર્તવ્યપરાયણતા જ છે. દરેક સિદ્ધિની સ્થિરતા અને સુરક્ષાનો આધાર કર્તવ્યનિષ્ઠા ૫૨ રહેલો છે. આપણને મૂલ્યવાન શરીર મળ્યું છે. એને નીરોગી, બળવાન તથા દીર્ઘજીવી ત્યારે જ બનાવી શકાય છે, જ્યારે શૌચ, સ્નાન, સ્વચ્છતા, શ્રમ, સમયપાલન, આહારસંયમ, ઇન્દ્રિયનિગ્રહ વગેરેની જવાબદારીને સારી રીતે નિભાવવામાં આવે. મનની સમર્થતા અને પ્રખરતાનો આધાર એ વાત પર રહેલો છે કે ચિંતા, શોક, નિરાશા, ક્રોધ, આવેશ વગેરેથી દૂર રહીને ઉત્સાહ, ઉલ્લાસ, સાહસ, સંતોષ, સમતોલન, ધૈર્ય, વિશ્વાસ, એકાગ્રતા જેવા સદ્ગુણોથી મનને સુસજ્જિત રાખવામાં આવે.

કુટુંબ દ્વારા જીવનમાં ઘણી સગવડો અને સુવ્યવસ્થા પ્રાપ્ત થાય છે, પરંતુ તે સગવડો ફક્ત તેમને જ પ્રાપ્ત થાય છે, જેઓ કુટુંબના દરેક સભ્યની સાથે પોતાની જવાબદારીઓ પૂર્ણ તત્પરતા, સાવચેતી અને ઈમાનદારીપૂર્વક નિભાવે છે. સ્ત્રી ફક્ત સેવા માટે જ મળી નથી. તેના વિકાસ, સગવડ, સંતોષ અને સ્વાસ્થ્યની દરેક જરૂરિયાતને પૂરી કરવી તે પણ એક કર્તવ્ય છે. ગાય તેને જ દૂધ આપશે, જે પેટ ભરીને ઘાસ ખવડાવશે.દાંપત્યજીવનનો આનંદ પણ તેને જ મળશે, જે પોતાનું સંપૂર્ણ કર્તવ્યપાલન કરતા રહીને તેમનું હૃદય જીતી લેશે. જેઓ બાળકોને પ્રેમ, સમય અને સહકાર આપીને તેમને વિકાસશીલ અને સુસંસ્કારી બનાવવા માટે સદાય તત્પર રહે છે તેમનાં બાળકો જ સુસંસ્કારી અને સુવિકસિત બનશે. માતાપિતા અને ગુરુજનોનો સ્નેહ અને આશીર્વાદ તેમને જ મળશે, જેઓ તેમની સગવડો સાચવે તથા તેમનું સાચા હૃદયથી સન્માન કરે. ભાઈબહેનોનો અનંત પ્રેમ અને સહકાર મેળવવાની આશા તેમણે જ રાખવી જોઈએ કે જેઓ તેમના માટે જીવ આપવા તૈયાર હોય અને તેમને ભરપૂર પ્રેમ કરતાં હોય. કુટુંબનો આનંદ માત્ર કર્તવ્યપરાયણ લોકો જ લઈ શકે છે. આનાથી ઊલટું, જેઓ માત્ર સગવડો પ્રાપ્ત કરવાનો અધિકાર મેળવવા ઇચ્છે છે, પરંતુ કર્તવ્યપાલનની શરત ભૂલી જાય છે, તેમને માટે ઘર અને નકમાં કોઈ ફરક રહેશે નહિ. મનની મલિનતા અને કજિયાથી ઘરનું વાતાવરણ ઝેરયુક્ત બની જશે. પત્ની ન તો જીવનસાથી બની રહેશે કે ન બાળકો આજ્ઞાંકિત હશે. માતાપિતાને અસંતોષ રહેશે અને ભાઈબહેનોની ઈર્ષા ઘરને સ્મશાન બનાવશે.

જેઓ ડગલે ને પગલે પોતાની જવાબદારીઓ નિભાવવામાં તત્પર રહે છે તથા પોતાના સાથીદારોની ખામીઓને સહર્ષ સહન કરી લે છે તેમના માટે ઘર સ્વર્ગ સમાન બની જાય છે. જેઓ ઘરવાળાંઓ પાસે મોટી મોટી આશાઓ રાખે છે, પરંતુ પોતાની જવાબદારીઓ પ્રત્યે બેદરકાર રહે છે તેમના માટે ઘર નરક છે.

આત્મા અને ઈશ્વર પ્રત્યે પણ આપણી જવાબદારી છે. આપણું અસ્તિત્વ પણ તેમના માટે જ છે. આપણે આત્માનો અવાજ સાંભળીએ અને પરમાત્માએ નક્કી કરેલાં કર્તવ્યોનું પાલન કરતા રહીને માનવજીવનને સાર્થક બનાવવા માટે પ્રયત્નશીલ રહીએ તે પણ જરૂરી છે. આવાં શુભ કર્મોથી જ બધાંનો સ્નેહ મળે છે અને કુટુંબ સ્વર્ગ બની જાય છે.

૧૬૪. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૯/૬ (૩)/૭ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૯/૬ (૩)/૭ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

એષા વા અતિથિર્યચ્છ્રોત્રિયસ્તસ્માત્ પૂર્વો નાશ્નીયાત્ ॥  (અથર્વવેદ ૯/૬ (૩)/૭)

 ભાવાર્થ: હે સદ્ગૃહસ્થ પુરુષો ! ઘરના આંગણે આવેલા અતિથિને પ્રથમ ભોજન કરાવવું અને પછી પોતે જમવું.

સંદેશ : ભારતીય સંસ્કૃતિમાં અતિથિને માતાપિતા અને ગુરુ પછી ચોથા મહાન દેવતા માનવામાં આવ્યા છે. આમ તો છેતરીને આવનારા ચોર, ઠગ અને ગુનાહિત પ્રવૃત્તિના લોકો પણ અતિથિ હોવાનો પ્રયત્ન કરી શકે છે. જેમ કે રાવણે સીતાને અતિથિના રૂપે આવીને જ છેતરી હતી. વાસ્તવમાં અતિથિનો અર્થ એવા ઉદાર આત્માઓ છે કે જેઓ કૃપાપૂર્વક જાતે દુઃખ વેઠીને કોઈને ત્યાં આવે છે અને તેને પોતાના સહયોગ અને કૃપાનો લાભ આપે છે. પ્રાચીનકાળમાં ઉદાર મનના સંતો એવી જ કૃપા કરીને ગૃહસ્થોને ત્યાં પધારતા હતા અને પોતાના પુણ્ય પ્રભાવથી તેમને સુખી અને સમૃદ્ધ બનાવવાનો પ્રયત્ન કરતા હતા. આવા શ્રેષ્ઠ માનવોનો, અતિથિઓનો દેવોની માફક સત્કાર કરવો યોગ્ય અને જરૂરી પણ છે. આથી જ શાસ્ત્રોમાં અતિથિને દેવ માનવાનો અને તેનું યોગ્ય સન્માન કરવાનો નિર્દેશ કરવામાં આવ્યો હતો, ‘અતિથિ દેવો ભવ.’

વૈદિકધર્મમાં પાંચ યજ્ઞોનું ઘણું મહત્ત્વ છે અને અતિથિયજ્ઞ પણ આપણું એક દૈનિક કર્તવ્ય છે. જ્યારે આપણા ઘરે કોઈ એવો માણસ આવી જાય કે જે વેદાદિ શાસ્ત્રોનો વિદ્વાન હોય, જેણે પોતાનું જીવન સંસારના કલ્યાણમાં જોડી દીધું હોય, તો આપણે ભોજન, કપડાં વગેરેથી તેનો સત્કા૨ ક૨વો જોઈએ. વધુમાં જો કોઈ ગરીબ, દુ:ખી, અસહાય અને અનાથ માણસ આપણા આંગણે આવી જાય અથવા કોઈ પણ જગ્યાએ મળી જાય તો દરેક રીતે તેની સહાય કરવી એ પણ અતિથિ સેવા છે.

પ્રાચીનકાળમાં અતિથિને ભોજન કરાવીને જ ગૃહસ્થો ભોજન ગ્રહણ કરતા હતા. જો કોઈ દિવસ અતિથિ ન મળે તો પોતાને કમનસીબ માનતા હતા. આપણે પણ આપણા હૃદયમાં આવી જ ભાવના રાખવી જોઈએ. અતિથિને કરાવેલું ભોજન વ્યર્થ જતું નથી. આપણા અનાજથી શક્તિ મેળવીને કોઈના પ્રાણોનું રક્ષણ થાય એ ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જે ઘેરથી અતિથિ નિરાશ થઈને પાછો વળે છે તેની અપકીર્તિ થાય છે. કદી પણ અતિથિને નિરાશ કરીને પાછો વાળવો જોઈએ નહિ, પરંતુ દુષ્ટો અને બદમાશોથી સાવધાન રહેવું પણ જરૂરી છે.

આજકાલ તો મિત્રો, મહેમાનો, સરકારી કર્મચારીઓ વગેરેની મહેમાનગીરી કરવામાં આવે છે, કારણ કે એમનાથી લાભ થવાની શક્યતા હોય છે. ગમે તે બહાના હેઠળ, પછી ભલે તે બાળકોનો જન્મદિવસ હોય, લગ્ન હોય કે પરીક્ષામાં પાસ થયા હોય ત્યારે લોકોને આગ્રહપૂર્વક બોલાવીને ખાવાપીવાની ઉત્તમ વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે. એટલું જ નહિ, શરાબ તથા નાચગાનની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવે છે. શું આને અતિથિસત્કાર કહી શકાય ? શું એ ઉછીનો વ્યવહાર નથી કે અમુકે પોતાના બાળકના જન્મદિવસે મિજબાની ગોઠવી હતી, તો આપણે પણ એનાથી ચઢિયાતું આયોજન કરીએ અને તેમને આમંત્રણ આપીએ ? શું આ વિશુદ્ધ વ્યાપાર નથી કે મિજબાનીમાં થોડુંક ખર્ચીને તેનાથી અનેકગણી ભેટો મેળવવાનો માર્ગ શોધી કાઢ્યો છે ? શું આ ઉચ્ચ અધિકારીઓને લાંચ આપીને પોતાનું કામ કઢાવવાનું સાધન નથી ? આપણે એ પણ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે આ રીતે એક માણસનો ભોજન વગેરે પાછળ જે કંઈ ખર્ચ થાય છે, તેટલામાં દસ-વીસ અસહાય માણસોને મદદ કરી શકાય છે. આ જ સાચું પુણ્ય કર્મ છે.

%d bloggers like this: