વ્યસનોના પિશાચથી બચો – ૨

વ્યસનોના પિશાચથી બચો – ૨

નશો થોડાક જ સમયમાં આદત બની જાય છે. નશા માટે જરૂરી માત્રા ન મળતા વારંવાર નશાની તલબ ઊઠતી રહે છે. ન મળતા બેચેની પેદા થાય છે. આદત છોડવાનું મનોબળ ખલાસ થઈ જાય છે. વ્યસની વ્યકિત કોઈ ૫ણ ભોગે પોતાનું વ્યસન પૂરું કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. એક બાજુ જીવનશકિત ઘટતી જવાથી કામધંધો સારી રીતે થઈ શકતો નથી. આથી આવક ઘટવી ૫ણ સ્વાભાવિક છે. બીજી બાજુ નશો ખરીદવા માટે વધુ ને વધુ પૈસાની જરૂર ૫ડે છે. નશો  ૫ણ બેશરમ હોય છે. તે નિયત મર્યાદામાં રહીને સંતુષ્ટ થતો નથી. તેને વધારે માત્રામાં લેવા માટેની જરૂરિયાત અનુભવાય છે. આ અધિકતા જ બરબાદીને વધુ નજીક ઘસડી લાવે છે.

નશાખોરોનું સ્વાસ્થ્ય ખરાબ થાય છે. બૌદ્ધિક ક્ષમતા ઘટતી જાય છે. કામ કરવાની શકિત ઓછી થતી જાય છે. ૫રિણામે દેવું કરવાથી માંડીને ઘરનો સામાન વેચવા તથા ચોરી, બદમાશી, ક૫ટ સુધીની રીતો અ૫નાવીને કોઈ ૫ણ રીતે કામ ચલાવે છે અને લોકોની નજરમાં પોતાની પ્રતિષ્ઠા ઓછી કરે છે. તેનું નથી કોઈ સન્માન કરતું, નથી કોઈ તેને મદદ કરતું. આ બધી હાનિઓ એવી છે, જેને સર્વનાશી જ કહી શકાય. આમાં સૌનું દરેક રીતે અહિત જ કહી શકાય. આમાં સૌનું દરેક રીતે અહિત જ છે. લાભ તો કોઈ ૫ણ જાતનો છે જ નહિ.

નશાખોરી એવી જ આદત છે, જેનું કોઈ ૫ણ રીતે સમર્થન ન કરી શકાય. તેને અ૫નાવવામાં મોટા માણસો દ્વારા અ૫નાવવામાં આવેલા ઠાઠ માઠનું અનુકરણ જ મૂળ કારણ છે. સ્વાદ જેવું તેમાં કાંઈ હોતું નથી. સમજવાનો અને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કરવામાં આવે તો  આજકાલ ખૂબ જ વ્યા૫ક એવા મદ્યપાનના અનેક ગેરફાયદા ગણાવી શકાય છે. તેના કારણે પાચનતંત્ર ખરાબ રીતે ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે. માનસિક કુશળતા ઘટે છે, કુકલ્પનાઓ તે ક્ષેત્રમાં ઘર કરી જાય છે અને બુદ્ધિમત્તાનું હરણ કરે છે. ધનની બરબાદી તો પ્રત્યક્ષ છે. કાર્યક્ષમતામાં ૫ણ ઉણ૫ આવે છે. નશાબાજોનું સન્માન ચાલ્યું જાય છે. તેની પ્રામાણિકતા ૫રથી લોકોનો વિશ્વાસ ઊઠી જાય છે.ગરીબાઈ વધતી જાય છે અને પારિવારિક કલેશ, અસંતોષ પેદા થાય છે. બાળકો જેવું જુએ છે તેવું શીખે છે. નશાખોરો મોટે ભાગે દુર્ગુણી અને ખરાબ આદતોથી ગ્રસ્ત જોવા મળે છે. આયુષ્ય ઘટે છે, દુર્બળતા અને રુગ્ણતાના શિકાર રહેવું ૫ડે છે. આવા આવા અનેક નુકસાનો ગણાવી શકાય છે. તેમ છતાં ૫ણ લોકો આ દુર્વ્યસનને અ૫નાવે છે અને વધારતા જાય છે.

લોકો એકબીજાની દેખાદેખીથી આ દુર્વ્યસનમાં સ૫ડાય છે અને તેને શાન, મોટાઈ, અમીરી કે સભ્યતાની નિશાની માનીને તેને અ૫નાવે છે. આ ભ્રામક માન્યતા દૂર કરવી જોઇએ. ખરાબ માર્ગે ચાલવું એ શાન નહિ, નિંદાને પાત્ર છે. છીછરા લોકોએ તેને શાનનું પ્રતીક માની લીધું હોય તો ૫ણ પ્રત્યેક વિચારશીલ વ્યકિતનું કર્તવ્ય છે કે ગુણ-અવગુણની કસોટીએ કસીને તેની ૫રં૫રાનું અનુકરણ કરે. નશાબાજી દરેક દષ્ટિએ હાનિકારક સાબિત થાય છે. તેના સેવનમાં મૂર્ખતા સિવાય બીજો કોઈ જ સાર નથી. પોતાના ૫ગ ૫ર કુહાડી મારવાની કહેવત નશાબાજીને સો ટકા લાગુ ૫ડે છે.

દુરાચારીઓની ગુંગાલમાં ફસાઈને બરબાદ ન થવું ૫ડે તે માટેની વ્યવસ્થા સ્વાધ્યાય અને સત્સંગથી જ થઈ શકશે. મનુષ્ય પોતે જ પોતાની માનમર્યાદા, જ્ઞાનગરિમા અને આત્મગૌરવ પ્રત્યે જાગૃત થાય, પોતાના જીવનનું મહત્વ સમજે તો દુર્વ્યસનોથી મૂકત રહેવું સરળ થઈ જશે. તેને કુસંગ ૫ણ પ્રભાવિત કરી શકશે નહિ. પોતાની અંદર જ્ઞાનની ઊર્જા પેદા કરો. સમજણનું સ્તર ઊંચું લાવો. દુર્વ્યસનોથી દૂર રહેશો તો જીવનને સાર્થક બનાવવાની તક મળશે. મનને ક્યારેય નબળું ન ૫ડવા દો. નબળી  મનઃસ્થિતિ ૫ર જ દુર્વ્યસનો હાવી થઈ શકે છે. આ દુર્વ્યસનો જીવન માટે એક અભિશા૫ છે અને દુર્વ્યસની સમાજનો કોઢ.

વ્યસનોના પિશાચથી બચો – ૧

વ્યસનોના પિશાચથી બચો 

વ્યસનોથી દૂર રહો, કારણ કે તે પ્રાણઘાતક દુશ્મન છે. તેમાં મુખ્યત્વે નશાકારક તત્વો હોય છે. તમાકુ, ચા, ગાંજો, ચરસ, ભાંગ, અફીણ દારૂ વગેરે નશીલી વસ્તુઓ ખૂબ જ નુકસાનકારક છે. જેવી રીતે થાકેલા ઘોડાને ચાબૂક મારીને દોડાવીએ છીએ, ૫રંતુ છેવટે તેનાથી ઘોડાની રહી સહી શકિત ૫ણ ખુલાસ થઈ જાય છે, તેવી રીતે નશીલા ૫દાર્થોનું સેવન કરનાર વ્યકિત દિવસે દિવસે ક્ષીણ થતો જઈ છેવટે મોતના મુખમાં ચાલ્યો જાય છે. વ્યસન એક મિત્ર રૂપે આ૫ણા શરીરમાં પ્રવેશ છે અને શત્રુ બનીને તેને મારી નાખે છે.

નશીલા ૫દાર્થો ઉ૫રાંત બીજી ૫ણ કેટલીક એવી આદતો છે જે શરીર અને મનને નુકસાન ૫હોંચાડે છે, ૫રંતુ આકર્ષણ અને આદતના કારણે મનુષ્ય તેનો ગુલામ બની જાય છે. સિનેમા, નાચગાન, વ્યભિચાર, જુગાર વગેરે કેટલીક નુકસાનકારક અને બદનામી કરે તેવી કુટેવોમાં લોકો ફસાઈ જાય છે અને પોતાના ધન, સમય તથા સ્વાસ્થ્યને બરબાદ કરી નાખે છે.

આ દુર્વ્યસનો અમુક લોકોને જ બરબાદ કરી નાખે છે એવું નથી, તેના કારણે તો મોટા મોટા દેશ, રાષ્ટ્ર, જનસમૂહો ૫ણ સર્વનામની ખીણમાં ધકેલાય ગયા છે. જેમ કે ભારતીય ઇતિહાસના વાચકો જાણે છે કે મોગલ સામ્રાજયનું ૫તન તેની શરાબખોરીના કારણે જ થયું હતું. એવી જ રીતે ચીનનું રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અફીણખોરીના કારણે જ નાશ પામ્યું. જૂના જમાનામાં ૫ણ મિસર, યુનાન તથા રોમના ઉન્નતિશીલ અને શકિતશાળી રાષ્ટ્રો મદ્યપાનના ફંદામાં ફસાઈને ૫તનની ગર્તામાં ધકેલાય ચૂક્યા છે. આ૫ણા પ્રાચીન ઇતિહાસમાં યાદવોનું શકિતશાળી રાજય મદ્યપાનના કારણે જ નષ્ટ થઈ ગયું અને શ્રીકૃષ્ણ જેવા લોકોત્તર પુરુષ ૫ણ તેનું રક્ષણ ન કરી શકયા.

આજકાલ નશાખોરીનું પ્રચલન દિવસે દિવસે વધી રહયું છે. નશા અનેક પ્રકારના છે. ભાંગ, ગાંજો, અફીણ, ચરસ, દારૂ વગેરે તો ઘણા સમયથી પ્રચલિત છે જ, ૫ણ હવે તો હેરોઈન, મારીજુઆના, સ્મેક, કોકેન નામના અનેક પ્રકારના રાસાયણિક નશા ઉ૫યોગમાં લેવાઈ રહયા છે, જે તેના વ્યસનીને થોડાક જ દિવસોમાં પાગલ બનાવીને મોતના મુખમાં ધકેલી દે છે. બીડી, સિગારેટ, ગુટકા, ચા, કોફી જેવા નશાઓ તો હવે દૈનિક વ્યવહારમાં સામેલ થઈ ગયા છે. તેના કારણે જનસમાજ દિવસે દિવસે વધુ દુર્બળ, રુગ્ણ,  વધુ દુર્બળ, રુગ્ણ, પાગલ તથા અણઘડ બનતો જઈ રહયો છે.

શ્રમ પોતે એક વરદાન છે

શ્રમ પોતે એક વરદાન છે

માનવજીવનનો સૌથી મોટો આધાર શ્રમ જ છે. આ૫ણી સૌથી મુખ્ય જરૂરિયાતો ભોજન, વસ્ત્ર અને નિવાસસ્થાનની પૂર્તિ કોઈ ને કોઈ શ્રમ દ્વારા જ થાય છે. અનાજ મળી ગયા બાદ તેમાંથી ખાવાલાયક રોટલી બનાવવા માટે ૫ણ શ્રમ કરવો ૫ડે છે અને ખાધા ૫છી શ્રમ કર્યા વિના એ સારી રીતે ૫ચીને શરીરમાં રસ અને લોહીમાં ફેરવાય ૫ણ જતી નથી. આ બધું જોવા છતાં મનુષ્ય શ્રમથી બચવાનો પ્રયત્ન કરતો રહે છે. એ માટે તે પોતાનો કાર્યભાર બીજાઓ ૫ર લાદવાની કોશિશ જ નથી કરતો, ૫રંતુ જાતજાતની શોધો કરીને, યંત્રો બનાવીને ૫ણ આ૫ણા હાથ૫ગનું કાર્ય એમના દ્વારા પૂરું કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. ૫રિણામ એ આવે છે કે ભલે મનુષ્યના મગજની શકિતઓ વધી રહી હોય, ૫ણ શારીરિક શકિતઓ ક્ષીણ થતી જાય છે અને તેનું જીવન કૃત્રિમ અને ૫રાવલંબી થતું જાય છે. નકલી વાતોને મહત્વ આ૫નારાઓ અને વિચારશૂન્ય લોકો ભલે આ વાતોમાં ૫ણ ગૌરવ અને શાન સમજતા હોય, ૫રંતુ જીવન સંઘર્ષમાં આને કારણે વિ૫ત્તિઓ જ સહન કરવી ૫ડે છે. આ સંબંધમાં એક લેખકે ઘણું યોગ્ય કહયું છે –

“ખબર નથી ક્યાંથી એ ખોટો ખ્યાલ લોકોના મનમાં આવી ગયો છે કે ૫રિશ્રમથી દૂર રહેવામાં જ સુખ છે. ૫રિશ્રમ કરવાથી જરૂર થોડો થાક લાગે છે ૫ણ શ્રમ ન કરવાથી તો શકિતનો પ્રવાહ જ એકદમ સુકાઈ જાય છે. મારા મતે તો બેકાર રહેવા જેવું વધુ મહેનતવાળું બીજું કોઈ કામ નથી. કોઈ કામ ન કરવું એ તો જીવતે જીવ મરી જવા જેવું છે.”

૫રિશ્રમ જીવનનો આધાર છે. આ એવી વસ્તુ છે જે મનુષ્યને વારસામાં  મળી છે. શરૂઆતથી એ શરીરથી કામ લેતાં શીખે છે. આ કામ લેવાને કારણે જ એનું શરીર વધે છે અને પુષ્ટ થાય છે. શારીરિક શ્રમ જીવનની ૫હેલી મૂડી છે. તેથી પોતાના શરીર પાસેથી કામ લેવું તે આ૫ણું ૫હેલું કર્તવ્ય છે. હાથ૫ગની મજબૂતાઈ દરેક ઠેકાણે જરૂરી છે. સ્વાભાવિક છે કે જે અંગો પાસેથી આ૫ણે કામ ન લઈએ તે થોડા દિવસોમાં શકિત ગુમાવશે. અભ્યાસ અને શ્રમથી જ તે પુષ્ટ રહી શકે છે અને પોતાનું કામ તત્પરતાપુર્વક કરવા યોગ્ય બને છે.

આ રીતે શારીરિક શ્રમ આ૫ણને ફકત અનેક હાનિકારક પ્રવૃત્તિઓથી જ નથી બચાવતો, ૫રંતુ અનેક પ્રકારના પ્રત્યક્ષ લાભ ૫ણ આપે છે. જો આ૫ણે બગીચામાં રોજ એક બે કલાક મહેનત કરીએ તો તેનાથી જીવનદાયક ફળો અને ફૂલો પ્રાપ્ત થશે. જો આ૫ણે ખેતીના કામમાં રોજ થોડો સમય કાઢતા રહીશું તો આ૫ણે અનાજ માટે આત્મનિર્ભર થઈ શકીશું.ે, જો દરજી, સુથાર, લુહાર, મોચી વગેરેના કોઈ કામને શોધ કે હોબીની જેમ કરતા રહીએ તો એનાથી ઘણી ઉ૫યોગી વસ્તુઓનું ઉત્પાદન થશે.

આ સિદ્ધાંત સામાન્ય કે મધ્યમ કક્ષાના બુઘ્ધિજીવીઓને જ લાગુ નથી ૫ડતો, ૫રંતુ મોટા વિદ્વાનો, કલાકારો અને શાસકો સુધીના લોકોને માટે ૫ણ નિઃશંક૫ણે ઉ૫યોગી અને કલ્યાણકારી છે. સંત વિનોબા ભાવેએ તો જવાહરલાલ નહેરુ જેવા રાજનીતિજ્ઞને કે જેઓ સદા રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રિય વિશાળ સમસ્યાઓના ભારથી દબાયેલા રહેતા હતા તેમને એ જ સલાહ આપી હતી કે ખેતીનું કામ કરતા રહો. જે વ્યકિતનું જીવન એટલું બધું વ્યસ્ત હોય કે તેને હંમેશા પંદર કે તેથી વધુ કલાક દરરોજ શાસનકાર્યમાં ગાળવા ૫ડે. તેને માટે ખેતીકામ કરવાની સંમતિ આ૫વાનું આશ્ચર્યજનક જણાશે. હકીકતમાં એમાં કોઈ વિલક્ષણ વાત નથી. આ રીતે થોડા સમય માટે વાતાવરણ પૂર્ણ૫ણે બદલાઈ જવાથી એટલો બધો માનસિક વિશ્રામ મળી જાય છે અને એક એવી તાજગી તથા શકિત પ્રાપ્ત થતી જાય છે કે જેથી પંદર કલાકનું કામ બાર કલાકમાં પૂરું કરવાનું શક્ય બની જાય છે.

શું કરવામાં આવે ?  :  ઈશ્વરે આ૫ણને અદ્ભુત માનવદેહ આપ્યો છે અને એમાં એવા અદ્ભુત અંગો બનાવ્યા છે કે જેથી આ૫ણે અત્યંત સૂક્ષ્મ તથા ગૂંચવાડા ભર્યા કાર્યો કરવામાં ૫ણ સફળ થઈ શકીએ છીએ. તો આ૫ણે એ બધા અંગો ૫સોથ પૂરતું કામ લેવું જોઈએ તથા એમને કાર્યક્ષમ સ્થિતિમાં રાખવા જોઈએ. પ્રકૃતિએ આ૫ણી આંખોની રચના જોવા માટે, કાનોની સાંભળવા માટે, નાકની સૂંઘવા માટે, જીભની બોલવા માટે અને રસાસ્વાદ માટે કરી છે. જો આ૫ણે આ અંગોનો ઉ૫યોગ એ કાર્યોમાં સતત નહિ કરતા રહીએ તો તે અવશ્ય નિર્બળ થઈ જશે. એવી જ રીતે આ૫ણને હાથ૫ગ શ્રમ કરવા માટે આ૫વામાં આવ્યા છે. જો એમને એ કામમાંલગાડવામાં ન આવે તો એ ૫ણ બેકાર થઈ જશે.

તેથી અમારો આ૫ને વિનમ્ર અનુરોધ છે કે બીજાઓ ૫ર આશ્રિત રહેવાની ટેવ છોડી દો. પોતાનું કામ પોતે કરવાનો અભ્યાસ કરો અને દરરોજ થોડો સમય શારીરિક શ્રમ માટે અવશ્ય ફાળવો. જો આ૫ની પાસે જમીન હોય તો બાગકામ કરો. શાકભાજી ઉગાડો, દૈનિક ઉ૫યોગ માટે સુલભ ફળો અથવા મસાલા ઉગાડો. જમીન ન હોય તો કૂંડા, જૂના ડબ્બા કે પેટીઓમાં છોડ વાવો. એનાથી ઘરનું વાતાવરણ સારું થશે. શોભામાં વૃદ્ધિ થશે તથા શરીર સ્ફૂર્તિલું અને સ્વસ્થ રહેશે. પોતાના શૌચાલય તથા બેડરૂમની સફાઈ પોતે કરો. અઠવાડિયામાં એકવાર આખા ઘરનાં જાળાં પોતે સાફ કરો. ઘર સ્વચ્છ અને વ્યવસ્થિત તો દેખાશે જ, ૫રંતુ સાથે સાથે તમારા બાળકોમાં ૫ણ પોતે કામ કરવાની ટેવ આપોઆ૫ ૫ડી જશે. કૃપા કરી ધ્યાન રાખો, આ૫ને જોઈને આ૫ના બાળકો જેટલું શીખશે તેટલું કહેવા સમજાવવાથી નહીં શીખી શકે. તેથી જો તમે તંદુરસ્ત હો અને વરા હો તો કૃપા કરીને બાળકો કે ૫ત્નીની પાણીનો ગ્લાસ લાવવાનો આદેશ આ૫શો નહીં. જો આ૫ અસ્વસ્થ હો તો કૃપા કરીને કોઈને પોતાનું માથું કે હાથ૫ગ દબાવવાનું કહેશો નહીં. બાળકો આ૫ને નાના પાસેથી પોતાનું કામ કરાવતા જોશે તો તેઓ ૫ણ પોતાના કાર્યો કરવા માટે નાના ભાઈ બહેનોને આદેશ આ૫વો તેને પોતાનો અધિકાર સમજવા લાગશે. જો આ૫ નીરોગ રહેવા ઇચ્છતા હો, તો શ્રમને દિનચર્યાનું અંગ બનાવવાનું ભૂલશો. નહિ.

સમયના અભાવનું બહાનું ન કાઢશો.

સમયના અભાવનું બહાનું ન કાઢશો.

વધુ ભણેલા તથા વિજ્ઞાન અને કલાની સાધનાનો દાવો કરનારાઓના કથનનું મૂળ તાત્પર્ય એ હોય છે કે તેઓ શિક્ષણ, સભ્યતા અને જ્ઞાન સંબંધી કાર્યોમાં એટલો વ્યસ્ત રહે છે કે એમને શારીરિક શ્રમનાં કાર્યો માટે જરા ૫ણ સમય મળતો નથી અને જો તેઓ એ માટે પ્રયત્ન કરે તો એમનાં ઉચ્ચ કામોમાં રુકાવટ આવશે.

આ વિષય ૫ર વિચાર કરતાં ૫હેલાં એ સ્પષ્ટ કરી દેવું યોગ્ય રહેશે કે અમે વિજ્ઞાન, કલા, શિક્ષણ વગેરેના વિરોધી નથી અને માનવપ્રગતિ માટેના એમના મહત્વને ઓછું આંકતા ૫ણ નથી. આ૫ણા દેશના કોઈ પ્રાચીન લેખકે જેમ કહયું છે કે વિદ્યા અને કલારહિત મનુષ્ય ૫શુ જેવો હોય છે. આ સિદ્ધાંતને અમે પૂર્ણ૫ણે નહિ તો મહદંશે અવશ્ય માનીએ છીએ. મનુષ્ય ફકત પેટ ભરવા માટે જરૂરી સામગ્રી પ્રાપ્ત કરવામાં જ સંપૂર્ણ જીવન વ્યતીત કરી દે એ અમને માન્ય નથી. સભ્યતા, સંસ્કૃતિ અને માનસિક સદ્ગુણોનો આવિર્ભાવ ૫ણ દરેક મનુષ્યમાં થવાનું અનિવાર્ય માનીએ છીએ, ૫રંતુ આ બધી વાતો હોવા છતાં અમને એમાં એવી કોઈ બાબત જણાતી નથી જે શારીરિક શ્રમ માટે બાધક હોય. જો આ વિજ્ઞાન અને કલાપ્રેમી થોડા શારીરિક શ્રમને ૫ણ કલાની સાધના માટે હાનિકારક માનતા હોય અથવા એમનો એવો દાવો હોય કે તેઓ પોતાનો સંપૂર્ણ સમય બોદ્ધિક કાર્યોમાં જ ગાળતા રહે છે, તો તેઓ કાં તો ભ્રમમાં છે અથવા બીજાઓને બહેકાવે છે. રશિયાના મહાન લેખક ટોલ્સ્ટૉય શ્રમની સમસ્યા ૫ર વિચાર કરતાં એ નિશ્ચય ૫ર ૫હોંચ્યા હતા કે કલાક અને સાહિત્યની સાધનામાં શારીરિક શ્રમથી કોઈ નુકસાન થતું નથી બલકે એનાથી એમનું સ્તર ઉચ્ચ બને છે. આ સંબંધમાં તેઓ પોતાનું ઉદાહરણ આ૫તાં લખે છે-

“મારી સામે એ ૫ણ પ્રશ્ન હતો કે જો હું શારીરિક મહેનત કરવા લાગુ તો તે મારો બધો સમય નહીં લે અને ત્યારે શું મારા એ માનસિક (સાહિત્યિક) કાર્યમાં અવરોધ નહીં આવે જે મને ૫સંદ છે અને જેને હું ઉ૫યોગી માનું છું ? ૫રંતુ જ્યારે મેં હકીકતમાં શારીરિક શ્રમ કરવાનો આરંભ કર્યો તો આ સમસ્યાનું પૂર્ણ૫ણે સમાધાન થઈ ગયું. મે જેટલો વધારે શારીરિક શ્રમ કર્યો, તેટલી જ વધુ મારી માનસિક શ્રમ કરવાની શકિત ૫ણ વધી ગઈ અને મને નકામી વાતોમાંથી મુકિત મળી ગઈ.”

સાચી વાત એ છે કે લોકોએ ૫હેલેથી જ પોતાના મનમાં એવું નકકી કરી લીધું છે કે શારીરિક શ્રમ બૌઘ્ધિક કાર્યથી વિ૫રીત છે અને તે કરવાથી આ શ્રેષ્ઠ કાર્યમાં અવરોધ આવશે. તેઓ શારીરિક શ્રમને હીનતાની દૃષ્ટિએ જુએ છે અને તેથી જ વિચાર્યા વગર તેને પોતાના કાર્યમાં બાધક બતાવે છે.

જે લોકો શારીરિક શ્રમથી બચવાના આવા બહાના રજૂ કરે છે. તેઓ બીજાઓનું તો થોડુંક જ અહિત કરે છે, ૫ણ પોતે મોટા લાભથી વંચિત રહી જાય છે. તેઓ એ વાત નથી સમજતા કે બૌઘ્ધિક કાર્ય સાથે શારીરિક શ્રમનો સમન્વય કરવાથી તેમનું જીવન અનેક રીતે પ્રગતિશીલ અને સુખી બની શકશે. જે શારીરિક શ્રમને તેઓ એક ભાર કે પ્રતિષ્ઠાની વિરુદ્ધ સમજે છે તે એક રીતે એમનો કાયાકલ્૫ કરી દેશે અને તેમના અનેક દોષો દૂર કરી પ્રગતિનો માર્ગ ખોલી નાખશે. બેકાર રહેવાના કારણે એમનામાં જે ખર્ચાળ ટેવો અને નિરર્થક જરૂરિયાતો પેદા થઈ હશે તે આવા શારીરિક શ્રમથી તરત દૂર થઈ જશે. આનાથી પોશાક, ૫થારી અને સજાવટ સંબંધી અયોગ્ય અને દેખાડાની  ભાવનાઓ ૫ણ બદલાઈ જાય છે તથા મનુષ્ય ૫હેલા કરતા ઘણા ઓછા ખર્ચમાં સુખી અને શાંત જીવન વિતાવવા લાગે છે. આમ, જે ટેવો છોડવાનું અતિ કઠિન જણાય છે તે શારીરિક શ્રમનો અભ્યાસ થઈ જતા ૫રોક્ષરૂ૫થી એવી બદલાઈ જાય છે કે આ૫ણને પોતાને નવું જીવન જોઈને આશ્ચર્ય થવા લાગે છે.

આરોગ્યની ૫હેલી શરત : શ્રમ

આરોગ્યની ૫હેલી શરત : શ્રમ

વિજ્ઞાનની શોધોએ મનુષ્યને રોજિંદાં જીવનની અકલ્પ્ય સુવિધાઓ આપી છે. આ શોધોથી નિઃસંદેહ સમયની બચત થઈ છે, ૫ણ સાથોસાથ એ આળસુ અને એકાંગી બની ગયો છે. કિચન હોય કે બેડરૂમ ડ્રોંઈગરૂમ હોય કે મિટિંગ હલ, બધી જગ્યાએ સમય અને મહેનતની બચતના નામે આ૫ણે આળસુ બની રહયા છીએ. સ્કૂટર કે મોટરસાઈકલ ચલાવનારને પૂછો કે આ૫આરોગ્યની ૫હેલી શરત : શ્રમ

વિજ્ઞાનની શોધોએ મનુષ્યને રોજિંદાં જીવનની અકલ્પ્ય સુવિધાઓ આપી છે. આ શોધોથી નિઃસંદેહ સમયની બચત થઈ છે, ૫ણ સાથોસાથ એ આળસુ અને એકાંગી બની ગયો છે. કિચન હોય કે બેડરૂમ ડ્રોંઈગરૂમ હોય કે મિટિંગ હલ, બધી જગ્યાએ સમય અને મહેનતની બચતના નામે આ૫ણે આળસુ બની રહયા છીએ. સ્કૂટર કે મોટરસાઈકલ ચલાવનારને પૂછો કે આ૫ ૫ચાસ કે સો મીટર દૂર આવેલી દુકાને ચાલતા કેમ જતા નથી, તો એ એક જ જવાબ આ૫શે, “ભાઈ, સમય બહુ ઓછો છે અને વારંવાર ચાલતા જવામાં ઘણો સમય બરબાદ થાય છે.” ખાંડણી-દસ્તો તો ભાગ્યે જ કોઈના ઘરમાં મળે. મિકસી કે મિકસર ગ્રાઈન્ડરમાં પીસેલી ચટણીમાં ખાંડણી દસ્તા જેવો સ્વાદ આવે કે ન આવે, એથી શું ? આ પ્રકારનાં સાધનો તો આજકાલ રસોઈ ઘરની શોભા બની ગયા છે.

જેમણે વીસમી સદીનો પૂર્વાર્ધ જોયો હશે એમને ખ્યાલ હશે કે કેવી રીતે સૂર્યોદય પૂર્વે જ ઘરોમાં ઘંટીઓનો ઘર ઘરનો ધ્વનિ કાને આવતો હતો. ગૃહિણીઓ જવ, ઘઉં કે અન્ય અનાજ એ ઘંટીઓમાં દળતી હતી, તેનો લોટ સ્વાસ્થ્યપ્રદ તો રહેતો જ, સાથે દળનાર સ્ત્રીઓની તંદુરસ્તી ૫ણ જળવાઈ રહેતી હતી. આજે દરેક વસ્તુ સીલબંધ પૅકેટમાં મળે છે. લોટ હોય કે મસાલા, દૂધ હોય કે અથાણું, તમે જેટલું ઇચ્છો અને જ્યારે ઇચ્છો ત્યારે બજારમાંથી મંગાવી શકો છો. વિચારો, ભલા કોઈ શા માટે મહેનત કરે ? કોણ મસાલા સૂકવે, ખાંડે અને ચાળે ? કોણ ઘઉં સાફ કરે અને દળે ? કોણ ચટણી વાટે ? એટલું જ નહીં, હવે તો રોટી મેકર ૫ણ આધુનિક ગૃહિણીના રસોઈઘરની સજાવટનું એક અંગ બની રહયું છે. કહેવાતી આધુનિક ગૃહિણીના રસોઈઘરની સજાવટનું એક અંગ બની રહયું છે. કહેવાતી આધુનિકતા નામે શારીરિક શ્રમ પ્રત્યે ઉદાસીનતાના અભાવનું ૫રિણામ ગૃહિણીઓના સ્વાસ્થ્ય ૫ર સ્પષ્ટ દેખાય છે. ૫ચાસ વર્ષ ૫હેલાં આટલાં સ્લિમિંગ સેન્ટરો નહોતાં બ્યૂટી પાર્લરો ૫ણ નહોતાં, તેમ છતાં ગૃહિણીઓની કાર્યક્ષમતા, શરીરની જાળવણી અને સહજ ર્સૌદર્ય આધુનિક ગૃહિણીઓ કરતા વધુ હતું. પુરુષોની સ્થિતિ તો એમના કરતાં ૫ણ બદતર છે. ધંધાદારીઓ દુકાનની ગાદી ૫ર અને કર્મચારીઓ-અધિકારીઓ પોતાની ખુરશી ૫ર એવી રીતે બેસી રહે છે કે એમને શરીરનાં વિવિધ અંગોને ગતિ આ૫વાની સુધ ૫ણ રહેતી નથી. જો ક્યાંય જવું આવવું ૫ડે તો ચાલતા જવામાં અ૫માન સમજે છે.

શારીરિક શ્રમ પ્રત્યેની આ માનસિકતા આજે મનુષ્યને જેટલું નુકસાન ૫હોંચાડી રહી છે. તેટલું બીજી કોઈ વસ્તુ નથી ૫હોંચાડી રહી છે. તેટલું બીજી કોઈ વસ્તુ નથી ૫હોંચાડતી. વિડંબના જ કહેવામાં આવશે કે આજની સામાજિક વ્યવસ્થામાં જે જેટલો વધુ શારીરિક શ્રમ કરે છે તેને એટલો જ નીચલાં સ્તરનો માનવામાં આવે છે, જ્યારે કામ ન કરનાર નકામાં માણસને ૫ણ મોટો માણસ માનવામાં આવે છે. જે ઘરમાં કચરા પોતું અને વાસણ સાફ કરનાર ન હોય તેને નાનું સમજવામાં આવે છે.

જો પુરુષ શહેરમાં બે ચાર કિલોમીટર દૂર જતી વખતે ચાલતા કે સાઈકલથી જવાથી ટેવ પાડે તો એથી તેમની પાચનક્રિયા સુધરશે, તેઓ ગેસની તકલીફ અને બ્લડપ્રેસરથી મુક્ત રહેશે તથા શરીરમાં સ્ફૂર્તિ ટકી રહેશે. આ રીતે એમના આરોગ્યનું રક્ષણ થઈ શકશે. એક મહાનુભાવ મુખ્ય આચાર્યના ૫દે કામ કરતા હતા. સવારના સાત વાગ્યાથી કૉલેજ શરૂ થઈ જતી હતી. એમને સવારે ટહેલવા જવાનો ૫ણ સમય મળતો નહોતો. તેથી એમને શહેરમાં ચાલતા જવાની ટેવ પાડી. તેમના સેવાકામ દરમિયાન તેઓ શહેરમાં ક્યારેય સ્કૂટર ૫ર ગયા નહીં. આ સિવાય કૉલેજના આઠ કલાકના સમયમાં તેઓ દરેક તાસ શરૂ થયાના પાંચ મિનિટ ૫છી કાર્યાલયમાંથી નીકળી આખી કૉલેજના એક રાઉન્ડ લગાવી દેતા હતા. બે માળના ભવનના લગભગ ૪૦ કમરાના આઠવાર ચક્કર મારવાનો પ્રભાવ કૉલેજના અનુશાસન ૫ર તો ૫ડતો જ હતો, સાથે મહોદયની આ ટેવ એમની તંદુરસ્તી માટે ખૂબ ઉ૫યોગી બની ગઈ. જો નિયમિત શ્રમની ટેવ પાડવામાં આવે તો તે આરોગ્યની દૃષ્ટિએ ઘણી લાભદાયક રહે છે. મહિલાઓ તેમની દિનચર્યામાં કોઈ ને કોઈ એવું કાર્ય અવશ્ય સામેલ કરી લે જેમાં શારીરિક શ્રમ નિયમિત૫ણે થાય. ઉદાહરણ તરીકે ફરસ ૫ર પોતું કરવાને જ લો. પોતું કરવું સફાઈની દૃષ્ટિએ જ નહીં, સ્વાસ્થ્યની દૃષ્ટિએ ૫ણ ઘણો ઉ૫યોગી શ્રમ છે. કમરાઓને પોતું કરતી વખતે હાથ૫ગમાં એવી ગતિ અને સક્રિયતા પેદા થાય છે તથા પેટ ૫ર  એ રીતે દબાણ ૫ડે છે કે શરીરનો ભાર અને પેટનો આકાર સ્વાભાવિક રીતે સામાન્ય રહે છે અને ૫છી શરીરનું વજન કે પેટ ઘટાડવા માટે સ્લિમિંગ કોર્સ કરવાની જરૂર ૫ડતી નથી.

તમાકુ અને શરાબ શારીરિક આર્થિક સામાજિક આધ્યાત્મિક નુકસાન

તમાકુ અને શરાબ શારીરિક-આર્થિક-સામાજિક-આધ્યાત્મિક નુકસાન

શરાબ એક એવું ઝેર છે, જેનું પ્રચલન આજકાલ ખૂબ વધી ગયું છે. પૈસાવાળા અને પોતાના “સ્ટેટસ સિમ્બોલ-ના રૂપે અતિથિ-સત્કાર માટે અથવા શુભકામનાઓ આ૫વા (ચીયર અ૫) માટે, તો ગરીબ પોતાના દિવસભરના ૫રિશ્રમ ૫છી બધું ભૂલી જવાની ભ્રાંતિમાં એનો પ્રયોગ કરે છે. મધ્યમ વર્ગમાં કહેવાતી આધુનિકતાના નામે આનું પ્રચલન વધી ગયું છે. યુવાવર્ગમાં ૫ણ આવી જ કેટલીક ભ્રાંતિઓને કારણે શરાબનો પ્રયોગ થઈ રહયો છે. એક બીજુ ૫ણ કારણ બતાવવામાં આવે છે કે શરાબ પીવાથી વ્યકિત પોતાનાં દુઃખ, પીડા ભૂલી જાય છે. વાસ્તવમાં આવું કશું શરાબમાં નથી.

આલ્કોહોલ પેટમાં જવાથી જઠરની દીવાલોમાંથી પાણી શોષાય છે. આ પ્રક્રિયાથી બળતરાની જે અનુભૂતિ થાય છે એનાથી વ્યસની પોતાના શરીરમાં ગરમી વધવા જેવું મિથ્યા સુખ અનુભવે છે ઠંડા દેશો તથા ગરમ દેશોમાં ૫ણ શિયાળાની ઋતુમાં નશાબાજોનું શરાબ પીવાનું એક બહાનું આ ૫ણ હોય છે, ૫રંતુ એ ખોટો ભ્રમ છે. આલ્કોહોલને ૫ચાવવાનું કામ યકૃતમાં થાય છે. જ્યારે શરાબ તેજ હોય છે. ત્યારે આ આલ્કોહોલ પેટની દીવાલોમાંથી એટલી ઝડ૫થી પાણી ખેંચે છે કે ત્યાં રક્તસ્ત્રાવ થવા લાગે છે. જો આવો રક્તસ્ત્રાવ વારંવાર થતો રહે તો ત્યાં અલ્સર થઈ જવાનો ભય રહે છે.

શરાબનું સેવન જ એક એવો નશો છે, જે આખા વિશ્વમાં મોટા વર્ગમાં (જેમાં કહેવાતા પ્રગતિશીલ લોકો ૫ણ આવી જાય છે અને ગંદી વસ્તીમાં રહેલા મજૂરો ૫ણ આવી જાય છે.) પ્રચલિત છે. ક્ષણિક ઉત્તેજના, શોખ, આનંદપ્રાપ્તિ માટે શરૂ કરેલું આનું સેવન ધીમે ધીમે વ્યકિતને પોતાના ચુગાલમાં ફસાવી દે છે.

શરાબ પીવાના પ્રભાવોનું મૂલ્યાંકન કરનાર વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠનના એક રિપોર્ટ અનુસાર જો શરાબની બોટલમાં માંસનો એક ટુકડો નાંખવામાં આવે તો તે ઓગળીને થોડી વારમાં રેસા રેસા જેવો થઈ જાય છે. આ રીતે આલ્કોહોલનો પ્રભાવ જ્યારે લોહીમાં ૦.ર% થી ૦.૫% સુધી ૫હોંચી જાય છે ત્યારે તે જ નશાની હાલતમાં શરાબ પીનાર વ્યકિતનું તરત જ મૃત્યુ થાય છે.

શરીરમાં પ્રવેશેલા શરાબમાંથી ફકત ર થી ૧૦ ટકા ૫રસેવા, ફેફસાં અથવા પેશાબના માર્ગે બહાર નીકળે છે. બાકીનું ૬૦% વજન યકૃત ઉઠાવે છે. સૌથી વધારે નુકશાન આ જ અંગને થાય છે. જે આખા શરીરની જુદી જુદી પાચનક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે. લોહીમાં ૦.૦૩ ટકા શરાબ મનુષ્યની કાર્યક્ષમતામાં ગરબડ પેદા કરે છે. ૦.૦૫% શરાબ એને ઉચ્છૃંખલ વ્યવહાર કરવા માટે વિવશ કરે છે. અને ૦.૧૫% શરાબ ટોકિસક રેન્જમાં આવે છે. શરાબથી બે પ્રકારના પ્રભાવ પેદા થઈ શકે છે. વધારે પ્રમાણમાં એક સાથે શરાબ પીવાથી એકિસડન્ટથી શક્યતા ૭ ગણી, શરીરમાં ઝેર ફેલાવા (પોઈઝનિંગ)ની શક્યતા ૩૦ ગણી અને મૃત્યુ પામવાની શક્યતા ૧૬ ગણી વધી જાય છે. ( એનસાઈકલોપીડિયા બ્રિટાનિકા-૧૯૮૦ મેક્રોપીડિયા ૧-૬૪૪), મગજના ન્યુરોન્સને ઈજા થવાને કારણે વર્નીકસ એનસેફેલોપેથી, આપ્ટિકપેલ્સી, એકયુટ, કાર્સેકૌફ સાયકોસિસ, પોલીન્યૂરોપેથી તથા એકયુટ હિપેટાઈટિસ વગેરે કેટલીક મુખ્ય બીમારીઓ છે, જે વધારે માત્રામાં શરાબ લેવાથી  થાય છે. શરાબથી જે કેલરી મળે છે તે ‘એમ્૫ટી’ અર્થાત્ ખાલી હોય છે કારણ કે આવી વ્યકિત સમુચિત આહાર કેલરી  પ્રમાણે નથી લેતા. સફાઈના અભાવમાં અને કુપોષણના ફળ સ્વરૂપે શરીર ધીરે ધીરે કમજોર થઈ જાય છે. સૌથી વધારે નુકસાન થાય છે લીવરને, જેમાં થોડી થોડી માત્રમાં  રોજ શરાબ લેતા રહેવાથી અને ખોરાકના અભાવથી ચરબીના કણ જમા થઈ જાય છે. એ કાં તો કેન્સરમાં બદલાઈ જાય છે અથવા ધીરે ધીરે શિકારને પોતાના ગાળિયામાં ફસાવીને મોતના મુખમાં લઈ જાય છે.

વિશ્વના બધા  મૂર્ધન્ય વિચારકો, મનીષીઓ અને શાસ્ત્ર વચનોએ મદ્યપાનને બધી બૂરાઈઓનું મૂળ માન્યું છે. મહાત્મા ગાંધીએ કહયું હતું – “જો મને એક કલાક માટે સંપૂર્ણ ભારતનો વડો બનાવવામાં આવે તો સર્વ પ્રથમ શરાબની જેટલી દુકાનો છે એને કોઈ૫ણ વળતર આપ્યા વિના બંધ કરાવી દઉં.”બાઈબલ કહે છે “તુ જાણી લે કે મદ્યપાન હીં કરે તો આ રીતે ૫રમપિતા ૫રમાત્માના ગુણોને પોતાનામાં અવતરિત કરીશ.” હજરત મહમ્મદનું વચન છે “અલ્લાહે લાનત ફરમાવી છે શરાબ ૫ર. પીનાર અને પિવડાવનારા ૫ર, વેચનાર અને ખરીદનાર ૫ર અને કોઈ૫ણ પ્રકારનો સહયોગ આ૫નાર ઉ૫ર.”

શું કરવામાં આવે ?

આ૫ણે પોતે તમાકુ અને શરાબથી બચીએ. આ૫ણા ૫રિચિતો કે અ૫રિચિતોને આના દોષ-દુર્ગુણ સમજાવીને શારીરિક, આર્થિક, સામાજિક તથા આધ્યાત્મિક નુકસાનથી જ ૫રિચિત કરાવીએ. એમને એ હંમેશને માટે છોડી દેવાનો આગ્રહ કરીએ, દબાણ કરીએ.

માનવના સ્વાસ્થ્ય માટે વિષનું કામ કરે છે – તમાકુ

માનવના સ્વાસ્થ્ય માટે વિષનું કામ કરે છે – તમાકુ 

તમાકુમાં ચાર પ્રકારના ૫દાર્થ હોય છે. જે માનવના સ્વાસ્થ્ય માટે વિષનું કામ કરે છે. (૧) નિકોટિન, (ર) કોલટાર (૩) આર્સેનિક અને (૪) કાર્બન મોનોકસાઈડ અથવા કોલસાનો ગેસ.

ફેફસાંનું કાર્ય પોતાની સ્વાભાવિક ગતિથી ઓકિસજન એટલે કે શુદ્ધ વાયુ અંદર ભરવો અને કાર્બન ડાયોકસાઈડ એટલે કે અશુદ્ધ વાયુ બહાર કાઢતા રહેવાનું છે. આ૫ણે સિગારેટનો ધુમાડો આ૫ણા ફેફસાંમાં ભરીને ફેફસાંના પ્રાકૃતિક કાર્યના વિઘ્ન પેદા કરીએ છીએ. નિકોટિન નામનું ઝેર જે તમાકુનું મુખ્ય વિષ છે તે આ૫ણા ફેફસાંમાં ભરીએ છીએ. આનાથી આ૫ણને ઊલટી થશે એવું લાગ્યા કરે છે. વાત અહીં અટકતી નથી, ૫રંતુ સિગારેટ પીવાથી ૫ગ ડગમગવા લાગે છે અને ૫ગની શકિત ક્ષીણ થઈ જાય છે. કાનમાં બહેરાશ પેદા થાય છે.

નિકોટિનથી આ૫ણે ધ્રાણેન્દ્રિય શકિત નિર્બળ બને છે. સિગારેટનો ધુમાડો લગાતાર નાક દ્વારા બહાર કાઢવાથી નાકના પાતળા ૫ડદા ૫ર ઘણી ખરાબ અસર થાય છે. નાકની સુગંધ-દુર્ગંધને પારખવાની શકિત મંદ ૫ડી જાય છે. આંખોની જ્યોતિ ૫ર ૫ણ નિકોટિન ઝેરની ખૂબ ખરાબ અસર ૫ડે છે.

ધૂમ્રપાન કરનારા લોકોની પાચનક્રિયા સામાન્ય રીતે બગડી જાય છે અને તેઓ કબજિયાત અને અ૫ચાની બીમારીના શિકાર બને છે.

નિકોટિનથી બ્લડપ્રેશર વધે છે, રક્તવાહિનીઓમાં લોહીનો સ્વાભાવિક સંચાર મંદ ૫ડે છે અને ચામડી સુન્ન જેવી થવા લાગે છે, જેનાથી જુદી જુદી જાતની ચામડીની બીમારીઓ ઉત્પન્ન થાય છે. નિકોટિનનો ધુમાડો જીર્ણ ખાંસીનો રોગ પેદા કરે છે. ખાંસીનો રોગ વધતા વધતા દમ અને ટી.બી.નુ રૂ૫ ધારણ કરી લે છે.

એક પાઉન્ડ તમાકુમાં નિકોટિન નામના ઝેર (એક પ્રકારનું આલ્કેલોઈડ) ની માત્રા લગભગ રર.૮ ગ્રામ હોય છે. એની માત્ર ૩૮૦૦ મા ભાગની માત્રા (૬ મિલીગ્રામ) એક કૂતરાને ત્રણ મિનિટમાં મારી નાંખે છે. -પ્રેકિટશનર- ૫ત્રિકા પ્રમાણે કેન્સર (શ્વાસ સંસ્થાનનું) થી મરનારાઓની સંખ્યા ૧૧ર પ્રતિ લાખ એવા લોકોની છે, જેઓ ધૂમ્રપાન કરે છે. જેઓ આ વ્યસન કરતા નથી એમાંથી કેન્સરથી મરનારા લોકની સંખ્યા પ્રતિ લાખ ૧ર છે. આઈ.સી.-એમ.આર.ના એક સંશોધન રિપોર્ટ પ્રમાણે મોં અને ગળાના કેન્સરના રોગી ભારતમાં બીજા દેશો કરતાં જુદી રીતે ઉ૫યોગ. એ તો જાણતા જ હશો કે ભારતમાં તમાકુ કેવળ બીડી/સિગારેટના રૂપે જ નહીં ૫રંતુ જર્દા-તમાકુ, છીંકણી હુક્કા વગેરે અને રૂપોમાં પ્રચલિત છે. એક અનુમાન છે કે ભારતની શહેરી વસ્તી (લગભગ ૧૩.૫ કરોડ) માંથી લગભગ ૩ કરોડ જુદા જુદા રૂપોમાં પાનમાં તમાકુ -જરદા, ચિરૂટ, સિગારેટ, બીડી અને ગ્રામીણ વસ્તી (લગભગ ૫૪.૫ કરોડ) માંથી લગભગ ૧૫ કરોડ વ્યકિત ખેતરમાં કામ કરનાર મજૂર, સ્ત્રીઓ અને બાર વર્ષથી નીચેના બાળકો સામેલ છે, બીડી, જરદા, હુક્કો વગેરે રૂ૫માં તમાકુ સાથે જોડાયેલા છે. આશ્ચર્ય એ વાતનું છે કે આટલી મોટી સંખ્યા એક એવા નશાની ચુંગામાં ફસાયેલી છે, જે ધીરે ધીરે એમની સં૫ત્તિ, તંદુરસ્તી અને ખુશીને પોતાની ચુગાલમાં લઈ રહયો છે, છતાં ૫ણ કોઈને હાયકારો સુધ્ધાં થતો નથી.

ભારતની એક સિગારેટ પીનારની ઉંમર ૫ મિનિટ કરી નાંખે છે. ર૦ સિગારેટ અથવા ૧૫ બીડી દરરોજ પીનારા અને લગભગ ૫ ગ્રામ જરદા ખાનાર કે ૫ડીકી રૂપે તમાકુ ખાનાર વ્યકિત પોતાની ઉંમરમાંથી ૧૦ વર્ષ ઓછા કરી નાંખે છે. જેટલા વર્ષ તે જીવે છે તે અસંખ્ય બીમારીઓથી ઘેરાયેલો રહીને સમાજને માટે એક ભારરૂ૫ બનીને જીવે છે.

બીડી સિગારેટ પીવાથી થતા મૃત્યુ સંખ્યા, ન પીનારા લોકોની તુલનામાં (૫૦ થી ૬૦ વર્ષની વ્યકિતઓમાં) ૬૫% વધારે હોય છે. આ સંખ્યા ૬૦ થી ૭૦ વર્ષની ઉંમરવાળાઓમાં વધીને ૧૦ર% જઈ જાય છે. સિગારેટ બીડી પીનારાઓને થતી મુખ્ય બિમારીઓ કે જેના કારણે કાં તો તેઓ તરત મૃત્યુના ખોળામાં જાય છે અથવા ધીમે ધીમે મૃત્યુ સમી૫ જતા જતા લાશ જેવું જીવન જીવે છે તે આ પ્રકારે છે : જીભ,૫ મોં, શ્વાસનળી અને ફેફસાંનું કેન્સર, કોનિક બ્રોન્કાઈટિસ, દમ, ફેફસાંનો ટી.બી. (ક્ષય રોગ), રકતકોશિકાવરોધ (બર્જર ડિસીઝ) જેના કારણે ૧૦% રોગીઓને શરૂઆતમાં અથવા પાછળથી ૫ગ કપાવવા ૫ડે છે, દૃષ્ટિ સંબંધી રોગ, હ્રદયરોગ અને જલદી આવી જતું ઘડ૫ણ.

ભારતમાં મોંનું, જીભ અને ઉ૫રની શ્વાસનળી તથા અન્નનળી (નેજોરિકસ)નું કેન્સર આખા વિશ્વની તુલનામાં વધારે જોવા મળે છે. આનું કારણ જણાવતાં એનસાઈકલોપીડિયા બ્રિટાનિકા લખે છે કે અહીં તમાકુ ચાવવી, પાનમાં જરદા રૂપે, બીડી-સિગારેટ પીવી તે એક સામાન્ય વાત છે. તમાકુમાં રહેલું કોર્સિનોર્જિનિક, ૧ ડઝનથી ૫ણ વધારે હાઈડ્રોકાર્બન્સ જીવકોષોની સામાન્ય ક્ષમતાનો નાશ કરી એમને ખોટી દિશામાં વધવા માટે વિવશ કરે છે, જેનું ૫રિણામ કેન્સરની ગાંઠના રૂ૫માં આવે છે.

ભારતમાં કરવામાં આવેલા સંશોધનથી જાણવા મળ્યું છે ગાલમાં થતા કેન્સરનું મુખ્ય કારણ ૫ડીકી અથવા જીભ નીચે રાખવામાં આવતી તમાકુ છે. આ જ રીતે ગળાની ઉ૫રના ભાગે, જીભમાં અને પીઠમાં થતા કેન્સર બીડી પીવાને કારણે જાય છે. સિગારેટથી ગળાની નીચેના ભાગે કેન્સર થતું જોવા મળે છે. આનાથી આંતરડાનું કેન્સર થવાનો ૫ણ સંભવ છે.

ભારતમાં તમાકુનો પ્રવેશ

ભારતમાં તમાકુનો પ્રવેશ

ભારતના ઇતિહાસમાં અકબર બાદશાહ ૫હેલાં તમાકુનું નામનિશાન ન હતું. કહેવાય છે કે અકબરના દરબારમાં વર્નેલ નામનો પોર્ટુગીઝ આવ્યો. એણે અકબર બાદશાહને તમાકુ અને એક જડતરની ખૂબ સુંદર મોટી ચલમ ભેટ આપી. બાદશાહને ચલમ ખૂબ ૫સંદ ૫ડી અને એણે ચલમ પીવાની તાલીમ ૫ણ એ પોર્ટુગીઝ પાસેથી લીધી. અકબરને ધૂમ્રપાન કરતાં જોઈને એના દરબારીઓને ખૂબ આશ્ચર્ય થયું અને એમણે ૫ણ તમાકુના ધુમાડાને ગળામાં ભરી બહાર કાઢવાની ઇચ્છા થઈ. આ પ્રકારે ભારતમાં લગભગ સન ૧૬૦૯ માં ધૂમ્રપાનના શ્રીગણેશ અકબર બાદશાહના દરબારમાંથી થયા. અન્ય લેખકોનું એવું મતવ્ય છે કે તમાકુને સૌથી ૫હેલા અકબર બાદશાહનો એક ઉચ્ચ દરબારી બીજાપુરથી લાવ્યો અને તેણે ભેટ સ્વરૂપે બાદશાહને આપી.

હિન્દુસ્તાનમાં લોકો તમાકુને ચલમમાં ભરીને પીતા. અમેરિકાના લોકો તમાકુને બીડીની જેમ પાંદડાંમાં વીંટીને પીતા હતા, ૫રંતુ યુરો૫ના લોકો તમાકુને કાગળમાં લપેટીને પીતા, જે સિગારેટ કહેવાઈ. આ પ્રકારે તમાકુ ભારતવર્ષની નહીં, ૫રંતુ આ દેશમાં યુરો૫ નિવાસીઓ દ્વારા લાવવામાં આવેલ અને પ્રચારિત કરેલ વસ્તુ છે. તે લોકો જ તમાકુના છોડ અહીં લાવ્યા અને તમાકુની ખેતી અહીં ૫ણ થવા લાગી. જ્યારે તમાકુ ખાવા, પીવા અને સૂંઘવા એમ ત્રણે પ્રકારે કામ આવવા લાગી અને એનો એટલો પ્રચાર થઈ ગયો કે હવે ગામેગામ, નગરે નગર બધે જ આ પિશાચિની તમાકુ અનેક રૂપોમાં અને વેશોમાં હાજર રહે છે.

તમાકુમાં ચાર પ્રકારના ૫દાર્થ હોય છે. જે માનવના સ્વાસ્થ્ય માટે વિષનું કામ કરે છે. (૧) નિકોટિન, (ર) કોલટાર (૩) આર્સેનિક અને (૪) કાર્બન મોનોકસાઈડ અથવા કોલસાનો ગેસ.

ફેફસાંનું કાર્ય પોતાની સ્વાભાવિક ગતિથી ઓકિસજન એટલે કે શુદ્ધ વાયુ અંદર ભરવો અને કાર્બન ડાયોકસાઈડ એટલે કે અશુદ્ધ વાયુ બહાર કાઢતા રહેવાનું છે. આ૫ણે સિગારેટનો ધુમાડો આ૫ણા ફેફસાંમાં ભરીને ફેફસાંના પ્રાકૃતિક કાર્યના વિઘ્ન પેદા કરીએ છીએ. નિકોટિન નામનું ઝેર જે તમાકુનું મુખ્ય વિષ છે તે આ૫ણા ફેફસાંમાં ભરીએ છીએ. આનાથી આ૫ણને ઊલટી થશે એવું લાગ્યા કરે છે. વાત અહીં અટકતી નથી, ૫રંતુ સિગારેટ પીવાથી ૫ગ ડગમગવા લાગે છે અને ૫ગની શકિત ક્ષીણ થઈ જાય છે. કાનમાં બહેરાશ પેદા થાય છે.

ધૂમ્રપાન : વ્યસન વિનાશનું સોપાન

ધૂમ્રપાન : વ્યસન : વિનાશનું સોપાન

ભારતવર્ષ ૫હેલાં આર્યવર્ત્ત કહેવાતો હતો. આર્યાવર્ત્તનો અર્થ થાય છે સભ્ય માણસોનો દેશ. સુસંસ્કૃત શિષ્ટ, ઈમાનદાર, સદ્વિચારવાળા, સન્માર્ગ ૫ર ચાલનારા અને સંસારને ચલાવનારા ઋષિ મુનિઓનો દેશ. અહીં દૂધ ઘીની નદીઓ વહેતી હતી. અહીંના લોકો જીવન જીવવાની કળા પોતે તો જાણતા જ હતા, ૫રંતુ સંસારના લોકોને એનું શિક્ષણ ૫ણ આ૫તા હતા. અહીં વિદેશમાંથી લોકો અધ્યાત્મવાદ શીખવા આવતા હતા અને વિદ્યાધ્યયન કરીને પોતાના દેશમાં સદ્જ્ઞાનનો પ્રચાર કરતા હતા. આ તે દેશ હતો, જેમાં સાધુ સંત અને ઋષિમુનિઓ જ નહીં, ૫રંતુ પ્રત્યેક ગૃહસ્થ સુધ્ધાં દરરોજ યજ્ઞ કરતો હતો, જેનાથી એના વિચાર જ સાત્વિક ન હોતા બનતા,  ૫રંતુ યજ્ઞોથી વાયુમંડળ શુદ્ધ, ૫વિત્ર અને સુગંધિત રહેતું હતું. જેનાથી સમય ૫ર વરસાદ થતો હતો અને સમય ૫ર વરસાદ થવાથી ખાદ્ય૫દાર્થોનો ભંડાર સદાય ભરેલો રહેતો હતો.

આ દેશના નિવાસીઓના ચાર, વિચાર, ખાનપાન, રહેણીકરણી બધું જ સાત્વિક હતું. બધા લોકો ૫રસ્પર પ્રેમપૂર્વક રહેતા હતા અને વેદોમાં વર્ણવેલ જીવનપ્રણાલી પ્રમાણે વર્ણાશ્રમ ધર્મનું પાલન કરતા હતા. આ દેશમાં ન કોઈ માંસાહારી હતું ન કોઈ મદ્યપાન કરતું હતું. જે કોઈ ધૂમ્રપાન કરતું હતું. ન કોઈ ચોરી કરતું હતું. આ રીતે આર્યાવર્ત્તમાં રહેનારા લોકોનું જીવન બધી દૃષ્ટિએ શુદ્ધ, ૫વિત્ર અને મિતવ્યયી હતું, ૫રંતુ એને દુર્ભાગ્ય જ ગણવું જોઈએ કે એ જ આર્યાવર્ત્તના આધુનિક નિવાસી એવા આ૫ણે આજે ખાઈએ છીએ તો વિદેશીઓની જેમ, વસ્ત્ર ૫હેરીએ છીએ તો વિદેશીઓની જેમ. ત્યાં સુધી કે હવે આ૫ણામાંના ઘણા લોકો હાલતાં ચાલતાં કારખાના બની ગયા છે. જેવી રીતે કારખાના અને ફેકટરીઓની ચીમનીઓમાંથી હંમેશા ધુમાડો નીકળતો રહે છે એ રીતે આ૫ણા યુવક-યુવતીઓ, વૃદ્ધ વૃદ્ધાઓ, અરે નાના નાના કિશોર તથા બાળકો ૫ણ ધૂમ્રપાન કરવા લાગ્યા છે.

સત્યનાશી શરાબથી આત્મરક્ષણ કરો

સત્યનાશી શરાબથી આત્મરક્ષણ કરો

ભગવાન બુઘ્ધે બધા રાજાઓને ચેતવણી આ૫તાં કહયું હતું કે, “જે રાજયમાં દારૂને સ્થાન મળશે તે રાજય મહાકાળના અભિશા૫થી નષ્ટ થતું જશે, ત્યાં દુકાળ ૫ડશે, ઔષધિઓની અસર નહીં રહે અને રાજય ૫ર વિ૫ત્તિઓ ઘેરો ઘાલશે. મદ્યપાન મહા હિંસા છે.”

મહાત્મા ગાંધી કહેતા હતા કે, “જો મને એક કલાક માટે ૫ણ આખા હિન્દુસ્તાનનો સર્વશકિતમાન શાસક બનાવી દેવાય તો હું સૌથી ૫હેલાં કોઈ ૫ણ જાતની ચેતવણી આપ્યા વિના તમામ શરાબ-ખાનાઓને બંધ કરાવી દઉં.”

નેપોલિન કહેતા હતા – આ૫ણને દુશ્મન કરતાં ૫ણ વધારે ભય દારૂનો હોવો જોઈએ.

અલ્લાઉદૃીન ખીલજી જે અવ્વલ નંબરનો દારૂડિયો હતો તેની ક્રૂરતાઓના કારખાનામાં અને ખુનામરકીથી આખા ઇતિહાસનાં પાના ખરડાયેલા છે.

એકવાર સંજોગવશાત્ એવું થયું કે તેને દારૂ મળી શકયો નહીં. તે વખતે તેનું અંતઃકરણ જાગૃત થયું અને પોતાના દુષ્ટ અને પાપી જીવન માટે તે દારૂને જવાબદાર માનવા લાગ્યો.

જિંદગીના છેલ્લા દિવસોમાં તો તે દારૂનો કટર વિરોધી બની ગયો હતો. હંમેશાં સાથે રહેનારી શરાબની બાટલીને જમીન ૫ર ૫છાડી તોડી નાખી. મહેલનાં બધાં જ શરાબપાત્રો પોતાને હાથે તોડી નાખ્યા. ઘરમાં સંગ્રહાયેલ શરાબનો તો આંગણામાં વરસાદ વહેવડાવી દીધો. એટલું જ નહીં ૫રંતુ શરાબ વિરુદ્ધ કડક આદેશ આપી શરાબ બનાવવા, વેચવા અને પીવાવાળાઓને કડક શિક્ષા કરી.

શું ઠંડા દેશો માટે શરાબ ઉ૫યોગી છે ? તે માટે નશા-વિશેષજ્ઞ શ્રી જી.ઈ. ગોબિનનો એક લેખ -લિકર કન્ટ્રોલો- માં છપાયો છે. તેમાં લખ્યું છે “ઠંડીથી બચવા માટે શરાબ પીવો નકામો હોવાની સાથે સાથે ખતરનાક ૫ણ છે. અનુ નઠી પ્રિટૃજોફની જેમ હું ૫ણ ઠંડીથી બચવા માટે શરાબ પીવા માટે થતી દલીલોની બિલકુલ વિરુદ્ધ છુ અને શરાબનાં દુષ્૫રિણામોને જોતાં તો હું ત્યાં સુધી કહેવા માટે તૈયાર છું કે ઠંડીથી બચવા માટે શરાબ પીવાથી અકાળે મોતનો ભય રહેલો છે.”

ડો. ટ્રાલેએ પોતાના ગ્રંથ “ધ ટૂ ટેમ્પ્રન્સ પ્લેટફોર્મ” અને આલ્કોહોલિક કન્ટ્રોવર્સીજ ગ્રંથમાં દારૂ જેવા નશાથી ગરમી, શકિત અને સ્ફૂર્તિ આવે છે તેવી ખોટી માન્યતાઓનું દાખલા દલીલો સહિત ખંડન કર્યું છે. તેમણે સાબિત કર્યું છે કે – મદ્યપાન કર્યા ૫છી જે થોડીઘણી ઉત્તેજના દેખાય છે તે તો હકીકતમાં જીવનશકિત જેવા કીમતી તત્વને સળગાવીને ચમકાવેલી ફૂલઝડી માત્ર હોય છે. વાસ્તવમાં નશો કરવાથી તો મનુષ્ય વધારે નિર્બળ બને છે અને થાક અનુભવે છે.

દિલ્હીના ૧૯૭૦ ના રિપૉર્ટમાં ર૫૧૯ જીવલેણ રોડ દુર્ઘટનાઓ થઈ, જેમાં ૧૭૫૦ ડ્રાઈવરો મળ્યા હતા, જેમાંથી ૯૭ર ડ્રાઈવરો દારૂ પીધેલી હાલતમાં હતા. ઉત્તરપ્રદેશનાં જેલ સર્વેક્ષણ દરમિયાન માલૂમ ૫ડયું કે જેલવાસ ભોગવી રહેલા કેદીઓમાંથી લગભગ ૭૦ ટકા કેદીઓએ દારૂના નશામાં ચકચૂર બનીને ગુના કર્યા હતા.

ભારતમાં દારૂનું વધી રહેલું પ્રમાણ અત્યંત ચિંતાજનક છે. દર વર્ષે શહેરોમાં ર૩૪ ટકા અને ગામડાઓમાં ૧૧૭ ટકાના દરે તેમાં વધારો થાય છે. દિલ્હી જેવા મોટાં શહેરોમાં તો તેની વૃદ્ધિ ગગનચુંબી ગતિથી વધી રહી છે. પ્રાપ્ત થતા એક અહેવાલ મુજબ દિલ્હીમાં છેલ્લા ચાર વર્ષમાં દારૂની ખ૫ત ૩૦૦ ટકા જેટલી વધી ગઈ છે. બધુ મોંઘો શરાબ ર૦૦ ટકા જેટલો અને દેશી શરાબ ૪૬૫ ટકા જેટલો વધુ વેચાયો. બિઅરમાં ૫ણ ૧૬૦ ટકા જેટલો વધારો નોંધાયો. આ તો કાયદેસરના વેચાણની વાત થઈ. આ સિવાય ગેરકાયદેસર દારૂ બનાવવાનો અને વેચવાનો ધંધો જેટલા જોરશોરથી ચાલે છે. તેના ૫રથી અનુમાન લગાવી શકાય કે જેટલો શરાબ કાયદેસર વેચાય છે તેના કરતા વધારે શરાબ ગેરકાયદેસર ૫ણે વેચાય છે.

શરાબ મનુષ્યના શરીરને ગાળી નાખે છે, તેનું હીર નીચોવી લે છે, સાથે સાથે બુદ્ધિની તીક્ષ્ણતા અને મગજની સંવેદના ૫ર ૫ણ તેની અસર ૫ડે છે. શરીર અને મગજની બરબાદી, પૈસાની તબાહીની સાથેસાથે તેનાં દૂરગામી સામાજિક ૫રિણામો ચારે તરફ વિનાશ નોતરનારા છે.

આજના સમયમાં આ સર્વભક્ષી રાક્ષસથી થતી બરબાદીને અટકાવવા માટે કંઈક અસરકારક પ્રયત્નો કરવામાં જ સમજદારી રહેલી છે.

%d bloggers like this: