૨૯. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૮/૪૮/૧૪ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૮/૪૮/૧૪ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

ત્રાતારો દેવા અધિ વોચતા નો મા નો નિદ્રા ઈશત મોત જલ્પિઃ । વયં સોમસ્ય વિશ્વહ પ્રિયાસઃ સુવીરાસો વિદથમા વદેમ ।। (ઋગ્વેદ ૮/૪૮/૧૪)

ભાવાર્થ : આળસ અને નકામા વાર્તાલાપથી બચવા માટે હંમેશાં કાર્યશીલ રહેવું જોઈએ. આપણે દુર્ગુણોથી દૂર રહીએ, શ્રેષ્ઠ સંતાનોને જન્મ આપીએ અને બધે આપણા જ્ઞાનની ચર્ચા થાય.

સંદેશ : જે માનવી “કામ કમ ઔર બાતેં અધિક’ ના સિદ્ધાંત ઉપર ચાલે છે, જે માનવીને આળસુ બનાવે છે અને ખોટી આત્મપ્રશંસા માટે પ્રેરિત કરે છે તે તમોગુણી અને રજોગુણી પ્રવૃત્તિ છે. આ દુર્ગુણ તેના સ્વભાવનું અંગ બની જાય છે. આળસુ માણસ અપ્રાકૃતિક જીવન જીવે છે અને પોતાને નુકસાન કરે છે. અજ્ઞાન અને આળસમાં ડૂબેલો માણસ અંધારામાં ભટકતો હોય છે. તે અહીંતહીંની બડાશ મારે છે અને પોતાની નિષ્ફળતાની જવાબદારી બીજા ઉપર નાખવાનો પ્રયાસ કરે છે. જ્ઞાની માણસ તેની ચાલને સમજી જાય છે. પરમાત્માની નજરથી કશું છૂપું રહેતું નથી. તે વારંવાર તેને સાવધાન કરે છે, ચેતવણી આપે છે, પણ તામસિક અને રાજસિક પ્રવૃત્તિઓને લીધે તેનાં આંખકાન બંધ રહે છે. તે કશું જોતો નથી, કશું સાંભળતો નથી. તે નિદ્રા અને આળસથી ઘેરાયેલો રહે છે અને આત્મપ્રશંસામાં ડૂબેલો રહે છે.

આપણે પોતાના ઉપર સંયમ રાખવો જોઈએ, આહાર, નિદ્રા તથા વિશ્રામ ઉપર યોગ્ય નિયંત્રણ રાખવું જોઈએ, તેમને પોતાના ઉપર સવાર થવા ન દેવાં જોઈએ. એમ કરવાથી આપણે શ્રેષ્ઠ બનીશું. ચારે બાજુ મધુરતા, સ્વચ્છતા, સાદગી અને સજ્જનતાનું વાતાવરણ ઉત્પન્ન કરી શકીશું. જો આપણે આપણા સમયનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરીશું, તો આપણાં કર્તવ્યો પૂરાં કર્યા પછી ઘણો સમય આપણી પાસે ફાજલ રહેશે. તેને આપણે સમાજમાં ફેલાયેલી ખરાબ પ્રથાઓની નાબૂદીમાં ખર્ચી શકીએ છીએ.

આપણે આપણાં બાળકો, આશ્રિતો અને સહયોગીઓને આળસથી દૂર રહેવાનું શિક્ષણ આપવું જોઈએ. તેમની સામે એક શ્રમશીલ તથા સંયમી માણસનું ઉદાહરણ રજૂ કરવું જોઈએ. બાળપણથી તેઓમાં સદ્ગુણોનાં બીજા વાવતા રહેવું જોઈએ. આ એક દિવસનું કામ નહિ, પણ એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે. બાળમાનસ બહુ સરળતાથી દોષ-દુર્ગુણોના પ્રલોભનમાં ફસાઈ જાય છે. પૂરી સતર્કતાથી આપણે એ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે તેમના દુર્ગુણો ઉત્પન્ન ના થાય. એક સજાગ ખેડૂતની માફક દરેક પળે ખેતરમાંથી નિંદામણ કરી સફાઈ કરતા રહેવું જોઈએ. દુર્ગુણોને શરૂઆતમાં જ ચડી નાખી તેમને આગળ વધતા અટકાવી દેવા જોઈએ. બાળકોને હંમેશાં સત્કર્મો તરફ જ પ્રેરિત કરતા રહીને તેમને રચનાત્મક કામોમાં જોડવાં જોઈએ, જેથી તેઓ સમાજમાં એક શ્રેષ્ઠ નાગરિકના રૂપમાં યશસ્વી બની શકે. સંતાન સુસંસ્કારી અને ચારિત્ર્યવાન બને, તે માટે માતાપિતાએ પોતાનાં સુખસુગવડોનો ત્યાગ અને બલિદાન આપવું જોઈએ. પોતાના આચરણથી દોષ-દુર્ગુણોને બહાર કાઢી

એક આદર્શ રજૂ કરવો પડે છે. આ વેદનો આદેશ છે. આળસ અને નિરર્થક વાતોથી હંમેશાં દૂર રહો. આ જ બ્રાહ્મણનો ધર્મ છે.

૨૮. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૮/૨/૧૮, અથર્વવેદ ૨૦/૧૮/૩ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૮/૨/૧૮, અથર્વવેદ ૨૦/૧૮/૩ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

ઇચ્છન્તિ દેવાઃ સુન્વન્તં ન સ્વપ્નાય સ્પૃહયન્તિ । યન્તિ પ્રમાદમતંદ્રા : ॥ (ઋગ્વેદ ૮/૨/૧૮, અથર્વવેદ ૨૦/૧૮/૩)

ભાવાર્થ : આળસુ લોકો હંમેશાં દુઃખ પ્રાપ્ત કરે છે, એટલે આપણે બધાએ કર્મનિષ્ઠ અને ઉદ્યમી બનવું જોઈએ.

સંદેશ ; આળસ માનવીનો સાચો શત્રુ છે. તે આપણને પાપના માર્ગે લઈ જાય છે. સુસ્તી અને આળસથી વશીભૂત થઈને આપણે અનેક પાપકર્મોમાં ફસાઈ જઈએ છીએ. કેટલાક લોકો અત્યંત લાભકારી યોજનાઓ શરૂ કરીને કેવળ આળસને વશ થઈને અધવચ્ચે છોડી દે છે. બીજાથી પાછા પડવાથી નિરાશ થઈ જાય છે અને આત્મકલ્યાણથી વંચિત રહી જાય છે. પરમાત્મા પણ આળસુ અને પ્રમાદી વ્યક્તિને પ્રેમ કરતા નથી. તેમનો પ્રેમ તો ઉદ્યમી અને પુરુષાર્થીને મળે છે.

આ સંસાર યજ્ઞમય છે. અહીં દરેક માણસે દરેક પળે પોતાના શ્રમની આહુતિ આપવી પડે છે. આ કર્મનિષ્ઠ હોવાનું તાત્પર્ય છે. સંસારને ઉચ્ચ, સારો અને પવિત્ર બનાવવામાં જે કર્મો સહાયતા અને સહયોગ આપે છે તે શુભકાર્ય કહેવાય છે. શ્રમ અને સહયોગ શુભકર્મ કહેવાય છે. શ્રમ અને ઉદ્યમ કરવામાં જે આળસ કરે છે તેને પરમેશ્વર ચેતવણી આપે છે, ઠોકર મારે છે અને દંડ પણ કરે છે. આપણે હંમેશાં સાવધાન રહીને શ્રમ અને પુરુષાર્થમાં લાગેલા રહેવું જોઈએ. કોઈ પણ કાર્યને નાનુંસમજીને તેની ઉપેક્ષા કે અવહેલના કરવી જોઈએ નહિ. મોટાભાગના માણસો આ પ્રકારની મૂર્ખતામાં ફસાયેલા રહે છે. તેનાથી તેમના અહંભાવમાં વૃદ્ધિ થાય છે, જે તેમની કાર્યક્ષમતાનો નાશ કરે છે. જે નિઃસ્વાર્થ ભાવથી શુભકર્મોમાં સતત લાગેલો રહે છે તે કર્મયોગી કહેવાય છે. આપણી ઇચ્છા બહુ હોય છે, પણ કશું કરતા નથી. ઇન્દ્રિયસંયમ, સમયસંયમ તથા અર્થસંયમના અભાવમાં માનવી કર્મનિષ્ઠ થઈ શકતો નથી. તે મુખ્ય માર્ગથી ભૂલો પડી જાય છે અને અસફળ રહે છે તથા દુઃખી થાય છે. જે લોકો પોતાની ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખે છે, સમયનો સદુપયોગ કરે છે, અર્થનો અનર્થ કરવાની છૂટ આપતા નથી તેઓ ઐશ્વર્યવાન હોય છે. પરમાત્માનો પ્રેમ મેળવવા માટે આળસનો ત્યાગ કરી કર્મનિષ્ઠ બનવું એ સાચી ઉપાસના છે.

માનવીને અને રાષ્ટ્રને ઉન્નતિશીલ બનાવવાના કેટલાક માપદંડ છે. આ જે જરૂરી ગુણો છે તેમને શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતામાં “દૈવી સંપદા” કહ્યા છે. એ જીવનમૂલ્યો છે. તેમનામાં માનવજીવનને મૂલ્યવાન બનાવવાની ક્ષમતા હોય છે.

સંસારમાં જેટલા મહાપુરુષો થયા છે તેમણે અસીમ કર્મઠતા અને નિષ્ઠાની સાથે પોતાના જીવનની એકે એક પળ સમાજના ઉત્થાન માટે સમર્પિત કરી છે. રામકૃષ્ણ પરમહંસ, મહર્ષિ દયાનંદ, સ્વામી વિવેકાનંદ, સ્વામી રામતીર્થ, લોકમાન્ય તિલક, મહાત્મા ગાંધી, ડૉક્ટર હેડગેવાર વગેરે અનેક મહાપુરુષોના જીવનમાં આપણને તેમની શ્રેષ્ઠ ઉદ્યમશીલતાનાં દર્શન થાય છે. તેઓમાંથી કોઈએ એક ક્ષણ માટે પણ આળસ કરી હોય તેવું જોવા મળ્યું નથી. તેમના માટે તો “આરામ હરામ હૈ” નો મૂળમંત્ર જ સર્વસ્વ છે. એવા માણસોને આપણા જીવનના આદર્શ પુરુષ બનાવીને આપણે સંસારમાં સફળતા મેળવી શકીએ છીએ.

આપણું એ કર્તવ્ય છે કે આપણે પોતે આળસનો ત્યાગ કરીએ અને બીજાઓને પણ આ રાક્ષસમાંથી મુક્તિ અપાવીએ.

૨૭. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૫/૪૪/૧૪ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – ઋગ્વેદ ૫/૪૪/૧૪ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

યો જાગાર તમૃચઃ કામયન્તે, યો જાગાર તમુ સામાનિ યન્તિ । યો જાગાર તમયં સોમ આહ, તવાહમસ્મિ સખ્યે ન્યોકાઃ ॥ (ઋગ્વેદ ૫/૪૪/૧૪)

ભાવાર્થ : જે જાગૃત છે અને આળસ તથા પ્રમાદથી હંમેશાં સાવધાન રહે છે તેમને આ સંસારમાં જ્ઞાન અને વિજ્ઞાન મળે છે. તેમને શાંતિ મળે છે. તેઓ મહાપુરુષ કહેવાય છે.

સંદેશ : “ઉત્તિષ્ઠત, જાગ્રત પ્રાપ્ય વરાન્તિબોધત” ઊઠો, જાગો અને જ્યાં સુધી ધ્યેય પ્રાપ્ત ન થાય ત્યાં સુધી અટકો નહિ. સ્વામી વિવેકાનંદનો આ મૂળમંત્ર છે. એક ભજન છે. “ઊઠ જાગ મુસાફિર ભોર ભઈ, અબ રૈન કહા જો સોવત હૈ” અહીં સૂચન છે કે ઊઠો અને જાગો, ત્યારે જ કશુંક મળશે, નહિ તો આ માનવજીવન વ્યર્થ જશે. માનવ પહેલાં જાગે છે, પછી પથારીમાંથી ઊઠે છે. પણ શું આપણે ખરેખર જાગેલા છીએ ? આપણી ઉપર અજ્ઞાન, આળસ, પ્રમાદ અને તમોગુણનો જે નશો છવાયેલો છે તેના લીધે આપણી આંખો હજુ પણ બિડાયેલી છે. પછી આપણે જાગૃત કયાં છીએ ? ૫૨મ જાગૃત તો પરમેશ્વર છે. આપણે આપણી શક્તિ પ્રમાણે એમની જેમ હંમેશાં જાગૃત રહીશું. સદા સાવધાન અને કટિબદ્ધ રહીશું. આપણાં કર્તવ્યોનું પાલન ક૨વામાં ક્યારેય આળસ કરીશું નહિ. “કાલ કરે સો આજ કર, આજ કરે સો અબ. ” ની ભાવનાથી હંમેશાં કાર્ય પ્રત્યે સમર્પિત રહીશું, ઉદ્યમી રહીશું, પ્રમાદ કરીશું નહિ, આ રીતે મહાવરો કરતા રહેવાથી આપણે પરમેશ્વરના ગુણોને પોતાનામાં ધારણ કરી શકીશું. આ સંસાર જાગૃત લોકો માટે બનેલો છે. તેઓ આળસરહિત થઈને પોતાના પુરુષાર્થથી સાચું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવામાં સમર્થ હોય છે.

જ્ઞાનવિજ્ઞાનથી બધાનાં સુખશાંતિ માટે અનેક વસ્તુઓનું નિર્માણ થાય છે. સુખ, શ્રેય, ઐશ્વર્ય બધું તેમને મળે છે. સંસારની બધી સગવડો તેમને સહજતાથી મળે છે. આળસુ લોકો સુખસગવડોની પાછળ ભાગતા ફરે છે. લાલચ અને ઇચ્છાઓ તો કરે છે, પણ તેમના હાથમાં કશું આવતું નથી. તેઓ તામસિકતાના નશામાં પડી રહે છે, સાત્ત્વિકતાનું અમૃત તેમને મળતું નથી. આળસથી વધુ ઘાતક અને વધુ નજીકનો શત્રુ બીજો કોઈ નથી. આળસ અને પ્રમાદનો ત્યાગ કરી લોકો જ્યાં સુધી ઉદ્યમશીલતાનો માર્ગ અપનાવશે નહિ ત્યાં સુધી સ્થાયી પ્રગતિ શક્ય નથી. પરમાત્માની કૃપા મેળવવા માટે આપણે તેમનાં ચરણોમાં આપણા ઉઘમ, સાહસ, ધૈર્ય, બુદ્ધિ, શક્તિ અને પરાક્રમનાં પુષ્પો ચઢાવીશું. જેઓ પોતે પુરુષાર્થ કરે છે તેમને જ ભગવાન મદદ કરે છે . વેદની સ્પષ્ટ ઘોષણા છે “ન ઋતે શ્રાન્તસ્ય સખ્યાયદેવાઃ ।”

આજે સ્થિતિ અત્યંત વિષમ થતી જાય છે. નાનાં નાનાં બાળકો અને વિદ્યાર્થીઓ પોતાનો સમય નકામી વાતોમાં પસાર કરે છે, અશ્લીલ અને નિરર્થક સાહિત્યને રસપૂર્વક વાંચે છે અને પોતાના વિચારોને ખરાબ કરે છે. એટલું જ નહિ, ડૉક્ટર, શિક્ષક, વેપારી, ખેડૂત, મજૂર, અધિકા૨ી બધામાં કામચોરી અને આળસનો રોગ તીવ્ર વેગે ફેલાતો જાય છે.

સમાજમાંથી આળસરૂપી રાક્ષસને ભગાડવો તે બ્રાહ્મણોનું મુખ્ય કર્તવ્ય છે.

૨૬. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – યજુર્વેદ ૨૦/૨૫ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – યજુર્વેદ ૨૦/૨૫ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

યત્ર બ્રહ્મ ચ ક્ષત્રં ચ સમયચ્ચૌ ચરતઃ સહ | તંલ્લોકં પુણ્યં પ્રજ્ઞેષં યત્ર દેવાઃ સહાગ્નિના || (યજુર્વેદ ૨૦/૨૫)

ભાવાર્થ : એક બાજુ જ્ઞાન વડે સત્કર્મોને જાગૃત રાખવાં જરૂરી છે, તો બીજી બાજુ શસ્ત્ર વડે દુષ્ટોનો સંહાર કરવો પણ જરૂરી છે. જ્ઞાન અને કર્મના સંયોગથી સર્વાંગસંપૂર્ણ આધ્યાત્મિક જીવન બને છે. બ્રાહ્મણવર્ણનું જ્ઞાન અને ક્ષત્રિયવર્ણનું તેજ જ્યાં સાથે રહેશે, તે સમાજ હંમેશાં આગળ વધતો રહેશે.

સંદેશ : ગીતામાં ભગવાને કહ્યું છે કે સમયાંતરે તે પૃથ્વી ઉપર અવતાર લેતા રહે છે. શા માટે ? “પરિત્રાણાય સાધુનાં, વિનાશાય ચ દુષ્કૃતાં’’ જ તેમનું લક્ષ્ય રહ્યું છે. સંસારમાં સત્કર્મી સાધુ માણસોની રક્ષા કરવી અને દુષ્ટ, દુરાચારી તથા પાપી લોકોનો સંહાર કરવો. સમજાવવાથી વાત બને નહિ, સામ,દામ, દંડ, ભેદ કોઈ પણ રીતે તેમને સીધા રસ્તા ઉપર લાવી શકાય એમ ન હોય, તો તેમનો સંહાર કરવો એ ધર્મ છે. “નિશિયરહીન કરૌં મહિ” જ સંસારને સુખી બનાવવાનો મૂળ મંત્ર છે. એનાથી જ રામરાજ્યની સ્થાપના થઈ.

એ જરૂરી નથી કે પરમાત્મા ધનુષ્યબાણ લઈ અથવા વાંસળી વગાડતા અવતાર લે અને તેઓ ધરતીને પાપી રાક્ષસોથી મુક્ત કરે. તે તો દરેક ક્ષણે દરેક સ્થળે ઉપસ્થિત હોય છે. આપણા શરીરમાં, રોમેરોમમાં, કણેકણમાં, રગેરગમાં તેઓ મોજૂદ છે. તે પરમાત્માનો પવિત્ર અંશ જ આપણો આત્મા છે. આપણે જ તેમના પ્રતિનિધિ છીએ, પ્યારા રાજકુમાર છીએ. તેમની કૃપા અને વરદાન આપણને મળે છે. આપણે આપણી પ્રતિભા અને ક્ષમતાનો સંસારમાં સત્કર્મોના પ્રસાર અને દુષ્કર્મોના નાશ માટે ઉપયોગ કરવો જોઈએ. આ જ સાચો માનવધર્મ છે. જ્ઞાનયોગ અને કર્મયોગની સાધના કરવામાં જ માનવ  શરીરની ઉપયોગિતા છે, નહિતર આપણામાં અને પશુમાં શો તફાવત રહે ?

માનવીમાં અને પશુમાં ફક્ત એટલો જ તફાવત છે કે પશુ કોઈ મર્યાદામાં બંધાયેલ નથી, જ્યારે માનવી હજારો મર્યાદાઓ અને નૈતિક નિયમોથી બંધાયેલો છે અને બધી જવાબદારી તેની ઉપર લાદવામાં આવી છે. જવાબદારી અને કર્તવ્યોને પૂરાં કરવા તે તેનો ધર્મ છે. શરીર પ્રત્યે આપણું કર્તવ્ય છે કે આપણે તેને નીરોગી રાખીએ.

મન પ્રત્યે આપણું કર્તવ્ય છે કે તેને સદ્ગુણી બનાવીએ. દેશ, ધર્મ, સમાજ અને સંસ્કૃતિ પ્રત્યે આપણું કર્તવ્ય છે કે તેમને પણ ઉન્નત બનાવવા માટે પૂરેપૂરું ધ્યાન રાખીએ. લોભ અને મોહની જાળમાંથી પોતાને છોડાવી, પોતાના જીવાત્માનો ઉદ્ધાર કરવો એ આપણું કર્તવ્ય છે. ભગવાને જે કામ માટે આપણને આ સંસારમાં મોકલ્યા છે, જે કામ માટે માનવયોનિમાં જન્મ આપ્યો છે તે કાર્યોને પૂરાં કરવાનું આપણું કર્તવ્ય છે. આપણા જ્ઞાન અને પ્રતિભાને ઉત્તરોત્તર વધારીને તે અનુસાર શ્રેષ્ઠ આચરણ કરવું તે આપણું પવિત્ર કર્તવ્ય છે. આ જ જ્ઞાનયોગ અને કર્મયોગની સાચી સાધના છે, સાચી ઈશ્વરભક્તિ છે. એ માનવને ગૌરવ આપે છે.

વર્ણવ્યવસ્થામાં ચાર વર્ણોમાં સમાજના ઉત્થાન માટે સંમિલિત રૂપથી કામ કરવાનું વિધાન હતું, જેને આપણે ભૂલી ગયા છીએ. આ જ્ઞાનના અંકુશ વડે સમાજ તેજસ્વી તથા વર્ચસ્વી બને છે, ઉન્નતિ કરે છે અને ફૂલેફાલે છે.

૨૫. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૧૯/૬૩/૧ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૧૯/૬૩/૧ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

ઉત્ તિષ્ઠ બ્રહ્મણસ્પતે દેવાન યજ્ઞેન બોધય । આયુઃ પ્રાણં પ્રજાં પશૂન્ કીર્તિ યજમાનં ચ વર્ધય ॥ (અથર્વવેદ ૧૯/૬૩/૧)

 ભાવાર્થ : બ્રાહ્મણો જાતે સાવધાન થઈને પોતાના યજમાનોને દુષ્કર્મો તરફ જતાં અટકાવે, જેનાથી બધાનું કલ્યાણ થાય અને બધાના આયુષ્ય, પ્રાણ, ધનધાન્ય, કીર્તિ, સુખ અને શાંતિની વૃદ્ધિ થાય.

સંદેશ ; સમાજમાં બધા નાગરિકો જ્ઞાનવાન, શીલવાન, સંસ્કારવાન હોય, ઇન્દ્રિયસંયમ, અર્થસંયમ, સમયસંયમ અને વિચારસંયમનો સતત અભ્યાસ કરતા રહે અને બધે સત્કર્મો તથા સુખશાંતિમાં વૃદ્ધિ થાય. આવો આદર્શનિષ્ઠ સમાજ બનાવવાની જવાબદારી ઋષિઓએ બ્રાહ્મણ વર્ણ ઉપર નાંખી છે.

બ્રાહ્મણોનું અને વિદ્વાનોનું સૌથી પહેલું કર્તવ્ય એ છે કે તેઓ પોતે સાવધાન અને સજાગ રહે. જ્ઞાનવિજ્ઞાનનાં ગૂઢ તત્ત્વોને સમજીને નીતિ અને અનીતિનો ભેદ સમજી સાચી વિધા જાણે. જો તેમને પોતાને જ સાચો માર્ગ મળશે નહિ, તો બીજાને સાચું માર્ગદર્શન કેવી રીતે આપી શકે ? સંસારમાં જીવનના બે માર્ગ છે. કઠોપનિષદમાં તેમને “શ્રેયશ્ચ પ્રેયશ્ચ મનુષ્યમેતસ્તતા” કહેવાયું છે. શ્રેય માર્ગ તે છે, જે ક્લ્યાણ કરનારો હોય અને બીજો પ્રેય માર્ગ છે, જે સારું દેખાડનારો હોય, ઇન્દ્રિયસુખ આપનારો હોય. આપણું મન આ પ્રેય માર્ગ તરફ વધારે જાય છે. સ્વાદેન્દ્રિય જાતજાતનાં સ્વાદિષ્ટ ભોજન માગે છે અને સ્વાસ્થ્ય તથા સંયમની મર્યાદાનો નાશ કરે છે. આ રીતે બીજી બધી ઇન્દ્રિયો બાહ્ય સુખસાધનોમાં અટવાયેલી રહે છે અને આત્માપરમાત્માને ભૂલીને માનવી અનેક દુષ્પ્રવૃત્તિઓમાં ફસાય છે. દોષદુર્ગુણોમાં ફસાઈને માનવી એક એવા નશામાં ડૂબી જાય છે કે ઇચ્છા હોવા છતાં તેમની જાળમાંથી પોતાને મુક્ત કરી શકતો નથી. તેનો આત્મા તેને ધિક્કારે છે, પણ તે મોં ફેરવી લઈને ચાસણીમાં પડેલી માખીની જેમ વ્યસનોમાં ફસાયેલો રહે છે. ધીરે ધીરે તેનું મનોબળ તૂટતું જાય છે અને તે જાતે અસહાય અવસ્થામાં આવી જાય છે. તે પોતાના જીવનને બરબાદ કરે છે અને બીજા માણસો માટે પણ નરકનું વાતાવરણ બનાવી દે છે.

એવું નથી કે સાંસારિક બાબતોને સંપૂર્ણ તિલાંજલિ આપીને બધા લોકો વૈરાગી તથા સંન્યાસી થઈ જાય. સંસારવાદ અને અધ્યાત્મવાદ બંને મહત્ત્વપૂર્ણ છે અને જીવનની સફળતા માટે બંનેમાં યોગ્ય સમન્વય હોવો જોઈએ, તો જ લોકોની શારીરિક, માનસિક અને આત્મિક ઉન્નતિ શક્ય બને, તો જ દેશમાં સ્વર્ગીય વાતાવરણ બને અને લોકો સ્વસ્થ, દીર્ઘાયુ, પ્રાણવાન, ચારિત્ર્યવાન, સમર્થ અને સુખી થાય, રાષ્ટ્રનો કીર્તિધ્વજ બધે લહેરાય.

બ્રાહ્મણ તે છે, જે તપ, ત્યાગ, સંયમ, જ્ઞાન, ઉદારતા અને લોકહિત જેવી પ્રવૃત્તિઓને પૂરેપૂરી રીતે પોતાનામાં ઉતારે અને એક મજબૂત આધાર ઉપર ઊભો રહે. પછી તે એક વજશીલાની માફક જનમાનસની ધારાને યોગ્ય દિશામાં વાળવા માટે દૃઢતાપૂર્વક અડગ રહે. તે જે પણ ક્ષેત્ર પસંદ કરે, તેમાં પોતાના શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિત્વ, ઉચ્ચ આદર્શ અને પ્રચંડ પુરુષાર્થ વડે કરોડો લોકોની અંદરની અસુરતા અને સ્વાર્થપરાયણતાને ઘટાડી તેમને દેવત્વ તરફ આગળ વધારવામાં સફળતા મેળવે.

બ્રાહ્મણનો ધર્મ પોતે સજાગ રહેવું અને બીજાને જાગૃત રાખવા તે છે.

૨૪. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૧૨/૧/૭ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૧૨/૧/૭ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

યાં રક્ષન્ત્યસ્વપ્ના વિશ્વદાનીં દેવા ભૂમિં પૃથિવીમપ્રમાદમ્ । સા નો મધુ પ્રિયં દુહામથો ઉક્ષતુ વર્ચસા ॥ (અથર્વવેદ ૧૨/૧/૭)

ભાવાર્થ : રાષ્ટ્રના નિર્માણ માટે આપણે બધા નાગરિકો કર્મશીલ અને જાગૃત થઈએ. જે દેશમાં આળસુ અને પ્રમાદી માણસો હોય છે તે દેશ ગુલામ થઈ જાય છે.

સંદેશઃ રાષ્ટ્રની ઉન્નતિ માટે આધ્યાત્મિક, ચારિત્રિક, સાંસ્કૃતિક, આર્થિક, ઔદ્યોગિક એમ બધાં ક્ષેત્રોમાં પ્રગતિ થવી જરૂરી છે. ત્યારે જ એક સ્વસ્થ, સબળ અને સમર્થ રાષ્ટ્રનું નિર્માણ થાય છે. એક જમાનામાં ભારત રાષ્ટ્ર જગદગુરુ કહેવાતું હતું. વર્ણવ્યવસ્થાની સ્વસ્થ પરંપરાને અનુરૂપ બધા નાગરિકો જાગૃત રહીને સતત કર્મશીલ રહેતા હતા. તેઓ પોતાની ઉન્નતિ કરતા હતા અને રાષ્ટ્રનો પણ ચોમુખી વિકાસ કરતા હતા.

કાળાંતરે આપણા નાગરિકોને આળસ અને પ્રમાદે ઘેરવાનું શરૂ કર્યું એના પરિણામે અનેક દુષ્પ્રવૃત્તિઓ પેદા થવા માંડી .આળસ જ બધાં પાપોનું મૂળ છે. પરમેશ્વર પણ ચેતન અને ઉદ્યમી માણસને પ્રેમ કરે છે, આળસુ અને પ્રમાદીને નહિ. જે પુરુષાર્થ કરવામાં તત્પર રહે છે તેને સહાય કરવામાં પરમાત્મા પણ પાછા રહેતા નથી. આળસુ માણસ ભાગ્યના ભરોસે બેસી રહે છે અને તેથી તે હંમેશાં ગરીબ જ રહેછે. “સહોરુરોહ રોહિતઃ” જેઓ પ્રયત્નશીલ હોય તેમની જ ઉન્નતિ થાય છે. બળવાન, કર્તવ્યપરાયણ, ઈમાનદાર અને સમર્થ માણસોને જ જીવનનો લાભ મળે છે. આળસુ, પ્રમાદી, ભીરુ અને શંકાશીલ માનવી ઉન્નતિ કરી શકતો નથી. રાષ્ટ્રનિર્માણનો આ મંત્ર છે. આજે સ્થિતિ ઊલટી થતી જાય છે. વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિથી સુખસગવડો જેટલી વધી રહી છે તેટલો જ માનવી આળસુ થતો જાય છે. શ્રમમાં મન લગાવતો નથી. ઉપરથી નીચે સુધી બધા એ ચક્કરમાં પડ્યા છે કે કશુંય કર્યા વગર વધુમાં વધુ ધનસંપત્તિ કેવી રીતે મળે. જે લોકો થોડોક પુરુષાર્થ કરે છે તેઓ બધા એવા જ પાપપૂર્ણ હેતુની પૂર્તિ માટે કરે છે. પરિણામે સમાજમાં ચોરી, લૂંટફાટ, ભ્રષ્ટાચાર, છેતરપિંડી, અપહરણ વગેરે વધતાં જાય છે. રોજ નવી દુષ્પ્રવૃત્તિઓ જન્મ લે છે.

પહેલાં આચાર્યોનો ઉપદેશ અને રાજદંડ બંને રાષ્ટ્રના ઉત્થાન માટે લોકોને જાગૃત રાખતા હતા. અત્યારે તેઓ પોતે જ સ્વાર્થમાં આંધળા થઈને ભ્રષ્ટ આચરણ કરવા લાગ્યા છે. આચાર્યો અને રાજનેતાઓ આજે એટલા નીચા સ્તરે ઊતરી ગયા છે કે દેશને ફરીથી ગુલામીનું વિષપાન કરવા માટે મજબૂર કરી રહ્યા છે. પહેલાં દેશ ફક્ત રાજનૈતિક ગુલામીનો શિકાર હતો, પણ આજે તે સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક ગુલામી તરફ ધકેલાઈ રહ્યો છે. જનતાને તેની પ્રાચીન ગૌરવમયી સંસ્કૃતિથી વિમુખ કરીને એક એવી અપસંસ્કૃતિની મોહજાળમાં ફસાવી દેવામાં આવી રહી છે કે જેના કારણે તેઓ પોતાની ધરતીના સંસ્કાર જ ભૂલી રહ્યા છે. ભૌતિકવાદી વિચારસરણી ધરાવતો વર્ગ તો પોતાની સંસ્કૃતિનો સ્વીકાર કરવામાં નાનમ સમજે છે અને ખાનપાન, રહેણીકરણી, બોલચાલ દરેક બાબતમાં પશ્ચિમની નકલ કરવામાં ગર્વ અનુભવે છે. પરિણામે તેઓ નથી ઘરના રહેતા કે નથી ઘાટના રહેતા.

વિદ્વાનોએ અને બ્રાહ્મણોએ જાતે સજાગ થઈને નાગરિકોને સાચી દિશામાં કર્મશીલ બનવાની પ્રેરણા આપવી જોઈએ.

૨૩. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૧૨/૧/૫ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૧૨/૧/૫ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

યસ્યાં પૂર્વે પૂર્વજના વિચક્રિરે યસ્યાં દેવા અસુરાનભ્યવર્તયન્ । ગવામશ્વાનાં વયશ્ચ વિષ્ઠા ભગં વર્ચઃ પૃથિવી નો દધાતુ II ( અથર્વવેદ ૧૨/૧/૫)

ભાવાર્થ : જે રાષ્ટ્રનું આપણા પૂર્વજોએ નિર્માણ કર્યું છે અને દુષ્ટોથી રક્ષા કરી છે તેના નિર્માણ માટે આપણે ત્યાગ કરવા અને બલિદાન આપવા તૈયાર રહીએ.

સંદેશ ; ફકત સીમાઓમાં બંધાયેલા ભૂમિના ટુકડાને રાષ્ટ્ર કહેવાતું નથી. એ તો તેમાં નિવાસ કરનારા નાગરિકોના શારીરિક, બૌદ્ધિક તથા આધ્યાત્મિક સ્તર અને ચારિત્ર્ય, આચરણ, વ્યવહાર વગેરેની સમગ્રતાનું નામ છે. માણસોના જ્ઞાનયોગ, ભક્તિયોગ અને કર્મયોગથી ઉત્પન્ન થતા પાપ અને પુણ્યની ધારાઓનું નામ છે. સમાજમાં છવાયેલી સત્પ્રવૃત્તિઓ અને દુષ્પ્રવૃત્તિઓના આયનામાં રાષ્ટ્રનું પ્રતિબિંબ દેખાય છે.

બહારના શત્રુઓથી અને આંતરિક દુષ્ટો તથા અસમાજિક તત્ત્વોથી રક્ષા કરવા માટે હંમેશાં દેશનું દરેક બાળક જાન હાથમાં લઈને આગળ વધે છે. ભગવાન પણ સમયાંતરે રક્ષા માટે અવતાર લે છે. તેમનું એકમાત્ર લક્ષ્ય પાપનો નાશ કરવો અને પુણ્યની વૃદ્ધિ કરવી એ જ છે. તેના માટે જ્ઞાન, કર્મ, અને ભક્તિ એ ત્રણેનું રહસ્ય સમજવું જરૂરી છે. જેનાથી જીવનની જાણકારી થાય તેને જ્ઞાન કહેવાય. ઇતિહાસ, ભૂગોળ, ગણિત વગેરે શીખવાં તે શિક્ષણ છે, પરંતુ અધ્યાત્મજ્ઞાન એને કહેવાય કે જે જીવનનું લક્ષ્ય બતાવે. આપણે કોણ છીએ ? ક્યાંથી આવ્યા છીએ ? આપણું લક્ષ્ય શું છે ? જ્ઞાન આ બધી વાતોને સમજાવે છે. મળેલું જ્ઞાન જીવનમાં ચરિતાર્થ થાય તેને કર્મ કહેવાય. આપણે ગીતા, ભાગવત,

રામાયણ વગેરેને જાણીએ છીએ, પણ તેમના જ્ઞાનને આપણે ઓરડીમાં બંધ કરી રાખ્યું છે. તેને કર્મમાં ઉતારવું જોઈએ. ત્યારે જ ભગવાનની કૃપા મળે છે. જ્ઞાન અને કર્મને જીવનમાં ઉતારવાને જ સાચી ભક્તિ કહે છે. ફક્ત કર્મકાંડમાં રચ્યાપચ્યા રહેવાને અથવા નિરર્થક પૂજાપાઠ કરવાને ભક્તિ કહેવાતી નથી.

રાષ્ટ્રની રક્ષા માટે આંતરિક અને બાહ્ય બંને પ્રકારના શત્રુઓનો સામનો કરવો પડે છે.મહાભારતના યુદ્ધ વખતે ભગવાન કૃષ્ણે અર્જુનને આ બાબતમાં કેવો સ્પષ્ટ અને સારગર્ભિત ઉપદેશ આપ્યો હતો ! આજે પણ તે પવિત્ર ગીતા સંસારમાં પ્રકાશસ્તંભ(દીવાદાંડી)ની જેમ બધાંને માર્ગદર્શન આપે છે. બંધુ-બાંધવ, સગા-સંબંધી કોઈ રાષ્ટ્રથી મોટા હોતા નથી. રાષ્ટ્રની રક્ષા માટે જો તેમનો વધ કરવો પડે તો તે ધર્માનુકૂળ હશે. ત્યાગ અને બલિદાનની એવી શ્રેષ્ઠ ભાવનાના બળે માનવી પોતાના સ્વાર્થભાવ ઉપર વિજય મેળવીને મનોયોગ દ્વારા રાષ્ટ્રરક્ષાનું યશસ્વી કામ પૂરું કરી શકે છે.

આપણા મનમાં રાષ્ટ્રરક્ષા માટે ત્યાગ અને બલિદાનની ભાવના રહેવી જોઈએ. માયા, મોહ તથા મમતાનો ત્યાગ કરવો જોઈએ, પોતાના સ્વાર્થનું બલિદાન આપવું જોઈએ. આપણે જો રાષ્ટ્રહિતને સર્વોપરી સમજીને પોતાનાં હિતોને પ્રસન્નતાથી છોડવા તત્પર થઈશું તો જ રાષ્ટ્રઋણમાંથી મુક્ત થઈ શકાશે.

વિદ્વાનોએ અબોધ નાગરિકોમાં આ ભાવનાની ફરીથી સ્થાપના કરવી જોઈએ.

૨૨. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૫/૧૯/૬ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૫/૧૯/૬ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

ઉગ્રો રાજા મન્યમાનો બ્રાહ્મણં યો જિધત્સતિ । પરા તત્ સિચ્યતે રાષ્ટ્ર બ્રાહ્મણો યત્ર જીયતે ॥ ( અથર્વવેદ ૫/૧૯/૬)

ભાવાર્થ : જે રાષ્ટ્રમાં બ્રાહ્મણોને અને વેદવેત્તાઓને સતાવવામાં આવે છે તે રાજ્ય જ્ઞાનહીન થઈને નાશ પામે છે.

સંદેશ : બ્રાહ્મણની, ઋષિની નજર ખૂબ તેજ અને ધારદાર હોય છે. તેમની આંખો દૂર દૂર જુએ છે. તેઓ દીર્ઘદ્રષ્ટા હોય છે, સમયની નાડને પારખે છે અને સમાજના દોષદુર્ગુણોને દૂર કરવાના પ્રયાસ કરે છે. દેશમાં બધા નાગરિકો ચારિત્ર્યવાન, સંસ્કારવાન તથા જ્ઞાનવાન બને તેને માટે તેઓ સતત સંઘર્ષ કરતા રહે છે. એક સૂર્ય સમસ્ત અંધકારનો નાશ કરે છે, એ જ રીતે તેમના વડે ફેલાવેલું જ્ઞાન સમાજમાં ફેલાયેલા અજ્ઞાનનો, કુરિવાજોનો તથા કુવિચારોનો નાશ કરી નાખે છે. દુરાચારીની શક્તિની સરખામણીમાં સદાચારીની શક્તિ ખૂબ વધારે હોય છે. આજની સમસ્યા છે – અચિંત્ય ચિંતન અને ભ્રષ્ટ આચરણ. સાચા બ્રાહ્મણ તથા વિદ્વાન જ તેને બદલવામાં સમર્થ થઈ શકે છે.

સમાજે એવા યોગ્ય માણસોનું સન્માન કરવું જોઈએ, તેમનો આભાર માનવો જોઈએ. નારદજી તે ઋષિપરંપરાના પ્રતિનિધિ હતા. તેઓ દરેક પ્રકારનું કષ્ટ સહન કરીને સમાજમાં ફેલાયેલી સમસ્યાઓ અને કુરિવાજોનું નિવારણ કરવામાં નિરંતર લાગ્યા રહેતા હતા. બધે તેમનું સન્માન થતું હતું. ભગવાનના દરબારમાં જ નહિ, પરંતુ તેમના અંતઃ પુરમાં પણ તેઓ કોઈ પણ રોકટોક વગર જઈ શકતા હતા. રામરાજ્યમાં દેવત્વનો ઉત્કર્ષ એનાથી જ શક્ય બન્યો હતો.

શ્રેષ્ઠ રાષ્ટ્રવ્યવસ્થા અને સમાજવ્યવસ્થા ‘નિંદક નિયરે રાખીએ” ની ભાવના પર આધારિત હતી. યોગ્ય અને વિદ્વાન માણસો બીજા લોકોને તેમના દોષદુર્ગુણોથી સતર્ક કરીને તેમને સન્માર્ગે ચાલવાનો પ્રકાશ આપતા હતા. તેમને હંમેશાં સન્માનને પાત્ર માનવામાં આવતા.

આજે ધર્મની, રાષ્ટ્રીયતાની, જ્ઞાનની, સદાચારની કોઈ વાત કરે છે, તો તેને ઉતારી પાડીને અપમાનિત કરવામાં આવે છે. તેનું એ પરિણામ આવ્યું છે કે ચારેબાજુ અજ્ઞાનનું વાતાવરણ ફેલાઈ ગયું છે. લોકોની સત્ય અને અસત્યનો ભેદ કરવાની વિવેકબુદ્ધિ નષ્ટ થઈ ગઈ હોય એવું લાગે છે અને રાષ્ટ્ર ફરી ગુલામીના માર્ગે આગળ વધીને નષ્ટ થવાની સ્થિતિમાં આવી ગયું છે.

ઈમાનદાર અને સત્યનિષ્ઠ માણસો શોધ્યા જડતા નથી. જે છે તેમને દરેક રીતે ઉપેક્ષા, ઉપહાસ અને અપમાન સહન કરવાં પડે છે. પરિણામે લોકોનું સ્વાભિમાન નષ્ટ થાય છે અને સ્વાર્થપૂર્તિ માટે તેઓ કોઈ પણ હદે જવા માટે તૈયાર થઈ જાય છે. ‘યથા રાજા તથા પ્રજા’ ની કહેવત સાચી પડતી લાગે છે. ભ્રષ્ટાચાર અને ગોટાળાની ચર્ચા સર્વત્ર થાય છે. દેખાદેખીથી દરેક માણસ ભ્રષ્ટ આચરણને જ સફળતાનો સાચો માર્ગ સમજી બેઠો છે. આ કારણે દેશમાં ચારેબાજુ અજ્ઞાન અને અરાજકતા ફેલાઈ રહ્યાં છે અને વિદેશી શક્તિઓ દરેક રીતે આપણી આ કુપ્રવૃત્તિનો લાભ ઉઠાવીને આ ‘સોનેકી ચીડિયા’ ને પોતાની જાળમાં ફસાવવાની ચાલ ચાલી રહી છે.

હજુ પણ સમય છે કે આપણે ચેતી જઈએ અને સાચા રાષ્ટ્રીય વિદ્વાનો અને વેદવેત્તાઓએ બતાવેલા માર્ગનું અનુસરણ કરતા રહીને રાષ્ટ્રના અને પોતાના સ્વાભિમાનની રક્ષા કરીએ અને દેશને નષ્ટ થતો બચાવીએ.

રાષ્ટ્રહિતમાં બ્રાહ્મણોનો આ જ ધર્મ છે.

૨૧. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૫/૧૯/૪ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૫/૧૯/૪ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

બ્રહ્મગવી પચ્યમાના યાવત્ સાભિવિજડ્ગંહે । તેજો રાષ્ટ્રસ્ય નિહન્તિ ન વીરો જાયતે વૃષા ॥ ॥ (અથર્વવેદ ૫/૧૯/૪)

ભાવાર્થ: જ્યાં બ્રહ્મદેવતાઓ અને વેદવિદ્યાનો સતત અનાદર થાય છે તે રાજ્ય નષ્ટ થઈ જાય છે. ત્યાં કોઈ તેજસ્વી અને વીર હોતું નથી.

સંદેશ : બ્રાહ્મણ કોને કહેવાય ? ઋષિ કોને કહેવાય ? જે સંસારમાં બધાને સંસ્કારવાન બનાવવાનું કામ કરે તેને કહેવાય. ફક્ત પૂજાપાઠ કરવાથી અથવા કર્મકાંડનો ઢોંગ કરવાથી સમાજને લાભ થતો નથી. એવા બ્રાહ્મણોનો પોતાનો વેપાર ચાલે છે, સુખસુવિધા અને ધનદોલતનો ઢગલો થાય છે, પણ તેનાથી કોઈ આધ્યાત્મિક લાભ મળતો નથી અને સમાજમાં સુખસમૃદ્ધિ આવતાં નથી. પહેલાં બાળકોએ પચ્ચીસ વર્ષ સુધી ગુરુના આશ્રમમાં સાત્ત્વિક વાતાવરણમાં રહીને વિદ્યા ગ્રહણ કરવી પડતી હતી. તેનાથી જ્ઞાનવાન, સદાચારી અને કર્તવ્યપરાયણ નાગરિકોનું નિર્માણ થતું હતું. દુર્યોધન અને રાવણ જેવા થોડાક અપવાદ હતા.

ઋષિઓ શિક્ષણ અને સંસ્કાર જનહિ, પરંતુ સમય અને પરિસ્થિતિ અનુસાર રાજ્યની નીતિ પણ નક્કી કરતા હતા. તેઓ ઢોલ પીટતા ન હતા. જેવો સમય આવ્યો તેવાં જ કામ કર્યાં. સમસ્યાનું મૂલ્યાંકન કરવું અને તેનો ઉકેલ મેળવવો એ તેમનું મુખ્ય કામ હતું. તેમની પાસેથી સલાહસૂચન મેળવ્યા વિના રાજ્યમાં કોઈ કામ થતું ન હતું. ચાણક્ય નાલંદા વિશ્વવિદ્યાલયના કુલપતિ હતા. ત્યાં સમગ્ર વિશ્વના વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ માટે આવતા હતા. એની સાથે સાથે ચાણક્ય ચંદ્રગુપ્તના મંત્રી પણ હતા. તેઓ રાજ્ય ચલાવતા હતા. રાજા બધું કામ ગુરુની આજ્ઞા લઈને કરતા હતા. ધર્મતંત્ર હંમેશાં રાજતંત્રને માર્ગદર્શન આપતું હતું. ધર્મનો અંકુશ રહેવાથી રાજતંત્ર નિકુંશ આચરણ કરી શકતું ન હતું અને સમાજમાં અરાજકતા તથા ભ્રષ્ટતા ઘૂસવાની હિંમત કરી શકતી ન હતી. ધર્મનો વાસ્તવિક અર્થ છે કર્તવ્યપાલન. જ્યારે રાજ્યસત્તાનાં મૂળ ધર્મની ફળદ્રૂપ જમીનમાં ઊંડે સુધી જઈને કસ ખેંચે છે ત્યારે તેમાં યશ અને કીર્તિનાં સુગંધિત પુષ્પો ખીલી ઊઠે છે.

આજે રાજ્યોની શિક્ષણનીતિ એવી છે કે તેનાથી લોકોની નૈતિક અને આધ્યાત્મિક પ્રગતિ શક્ય નથી. વૈદિક સાહિત્ય અને સગ્રંથોના વાંચન તથા અભ્યાસને પ્રોત્સાહન અપાતું નથી. નૈતિક શિક્ષણ તો બધી સ્કૂલોમાં બંધ કરી દેવામાં આવ્યું છે. પહેલાં નિત્યકર્મોની જેમ દરરોજ થોડોક સમય નિયમિત રૂપથી વેદાધ્યયન કરવાની પરંપરા હતી. એક બે મંત્રો અથવા શ્લોકોનો સ્વાધ્યાય, તેમની વ્યાખ્યા ઉપર ચિંતન, મનન, સત્સંગ, ગોષ્ઠિ વગેરેનો ક્રમ ચાલતો હતો આ પ્રકારના જ્ઞાનવાન અને ચારિત્ર્યવાન માણસોને રાજ્યાશ્રય મળતો હતો અને સમાજમાં પ્રતિષ્ઠા મળતી હતી. તેનાથી યોગ્ય, રાષ્ટ્રભક્ત અને ઉત્તમ ચારિત્ર્યવાળા નાગરિકોની વૃદ્ધિ થતી હતી અને દુર્ગુણી, દુરાચારી તથા દુર્વ્યસની માણસની ઉપેક્ષા અને તિરસ્કાર થતો હતો, તેમને દંડ મળતો હતો. રાજ્યનો યશ અને કીર્તિ વધતાં હતાં.

બ્રાહ્મણત્વની સાર્થકતા ત્યારે જ છે કે જ્યારે જ્ઞાનવાન, ચારિત્ર્યવાન અને નિષ્ઠાવાન વ્યક્તિઓને યોગ્ય પ્રોત્સાહન, સંરક્ષણ અને સન્માન મળે છે. આપણા બધાનું એ પુનિત કર્તવ્ય છે કે વેદવિદ્યાના વિદ્વાનોનો અનાદર ન થવા દઈએ.

૨૦. વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૩/૧૯/૩ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

વેદોનો દિવ્ય સંદેશ – અથર્વવેદ ૩/૧૯/૩ શ્લોકનો ગુજરાતી ભાવાર્થ અને સંદેશ

નીચૈ: પદ્યન્તામધરે ભવન્તુ યે નઃ સરિ મધવાન પૃતન્યાન્ । ક્ષિણામિ બ્રહ્મણામિત્રાનુન્તયામિ સ્વાન્હમ્ ॥ (અથર્વવેદ ૩/૧૯/૩)

ભાવાર્થ : હું બ્રાહ્મણ પોતે જ્ઞાનથી પરિપૂર્ણ થઈને મનોનિગ્રહપૂર્વક મારા યજમાનને આગળ વધારવા પ્રયત્ન કરતો રહીશ. તેઓ ખોટાં કર્મો તરફ ન વળે, કોઈનાં હિતોનું અપહરણ ન કરે તેનું ધ્યાન રાખીશ.

સંદેશ : સંસારને ઉન્નતિશીલ બનાવવાની, તેજસ્વી અને વર્ચસ્વી બનાવવાની અને તે અનુસાર સુખસમૃદ્ધિનું વાતાવરણ પેદા કરવાની જવાબદારી બ્રાહ્મણની છે. જે આ જાણે અને સમજે છે તે સાચો વિદ્વાન અને સમાજનિષ્ઠ કહેવાય છે. આવા લોકો સ્વાધ્યાય અને સત્સંગમાં ક્યારેય પ્રમાદ કરતા નથી અને પોતાને મળેલા જ્ઞાનનું સતત દાન કરતાં કરતાં સમાજની ઉન્નતિ માટે તપ અને સાધનામાં લીન રહે છે. સાચી વાતને સમજવી, સમજ્યા પછી તે મેળવવાનો માર્ગ શોધવો, માર્ગ શોધીને તેના ઉપર તપ અને સાધનાની ભાવનાથી ચાલવું, આ માનવીને માનવ બનાવવાનો યોગ્ય માર્ગ છે.

આ માર્ગને અનુસરવા માટે બ્રાહ્મણોનું કર્ત્તવ્ય છે કે તેઓ મનોનિગ્રહ અને ઇન્દ્રિયસંયમ અપનાવે. માનસિક સંતુલન બહુ જરૂરી છે. દુષ્કર્મો તરફ લોકોની પ્રવૃત્તિ વધી રહી છે અને તેમાં ફસાયેલા લોકો સરળતાથી તેમને છોડી શકતા નથી. તેમને સમજાવીને સાચા માર્ગ ઉપર લઈ જવા તે બહુ અઘરું છે અને શ્રમસાધ્ય કામ છે. અજ્ઞાનીઓનો વિરોધ સહન કરવો પડે છે અને ક્યારેક માર પણ ખાવો પડે છે. એવામાં ધીરજપૂર્વક, કોઈ પણ પ્રકારના રાગદ્વેષ વગર વિદ્વાનોએ સમાજમાં સત્પ્રવૃત્તિઓના પ્રચાર અને પ્રસારના કામમાં સતત જોડાયેલા રહેવું જોઈએ. સત્સંગ અને સ્વાધ્યાયના માધ્યમથી પોતાના જ્ઞાનની પ્રખરતા વધારતા રહેવાનો સતત પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. જેમ કાચીંડાને જોઈને બીજો કાંચીડો રંગ બદલે છે તે રીતે જ્ઞાની અને સદ્ગુણી માણસના સંસર્ગમાં આવનારા લોકોમાં સજ્ઞાન, સદ્ગુણો અને સત્પ્રવૃત્તિઓની વૃદ્ધિ થાય છે. વિદ્વાન લોકો સતત જ્ઞાનની સાધનામાં મગ્ન રહે છે અને માનવસમાજની વિષમતાઓની, જીવનનિમાર્ણના સિદ્ધાંતોની, આત્મવિદ્યા અને બ્રહ્મવિદ્યાની સઘળી જાણકારી રાખે છે. તેઓ વિદ્યા-અવિદ્યાનો ભેદ સારી રીતે સમજે છે. પોતે શાન પ્રાપ્ત કરીને તેનો લાભ સમાજને આપવાને વાસ્તવિક જીવનોદ્દેશ માને છે. વિદ્વાનોએ સ્વાધ્યાય અને પ્રવચન બંનેનું યોગ્ય ધ્યાન રાખવું જોઈએ. તેના વડે તેઓ પોતે પોતાના જ્ઞાનનો વધારો કરતાં કરતાં પોતાના સંપર્કમાં આવનારા લોકોને સત્યમાર્ગ ઉપર ચાલવાની પ્રેરણા આપવામાં સમર્થ બને છે.

આજકાલ મોટાભાગના માણસો બ્રાહ્મણત્વનો ઢોંગ કરે છે અને લોકોની ધાર્મિક ભાવનાઓને બહેકાવતા જોવા મળે છે. તેનાથી લોકોને કોઈ લાભ થતો નથી, પણ ઊલટાનું અનૈતિકતાનું વાતાવરણ ફૂલેફાલે છે.

બ્રાહ્મણોએ તો લોકોને સાચા અધ્યાત્મનું શિક્ષણ આપવું જોઈએ. સાચું અધ્યાત્મ એ છે કે આપણે પોતાની અંદર જોઈએ, પોતે પોતાને સમજીએ, પોતે પોતાને જાણીએ, પોતાની ભૂલો અંગે વિચાર કરીએ અને પોતાની રહેણીકરણીને ઠીક કરવા માટે પ્રયત્ન કરીએ. આ સાચા અધ્યાત્મવાદીનું લક્ષણ છે.

સમાજમાં વિકૃતિઓ એટલા માટે ઉત્પન્ન થઈ રહી છે કે બ્રાહ્મણો પોતે આ પુનિત કર્તવ્યોને ભૂલી ગયા છે.

%d bloggers like this: