વિચાર શક્તિને ૫રિષ્કૃત કરો :

વિચાર શક્તિને ૫રિષ્કૃત કરો :

જે જેવું વિચારે છે અને કરે છે તે તેવો જ બની જાય છે. મનુષ્યનો વિકાસ અને ભવિષ્ય તેના વિચારો ૫ર આધારિત છે. જેવું બીજ હશે તેવો જ છોડ ઊગશે. જેવા વિચાર હશે, તેવાં જ કર્મ થશે અને જેવાં કર્મ કરશે તેવા જ સંજોગો ઊભા થશે. તેથી તો કહ્યું છે કે મનુષ્ય પોતાના સંજોગોનો દાસ નથી, તે તેનો નિર્માતા નિયંત્રણકર્તા અને સ્વામી છે.

કાર્યનું મૂળ રૂ૫ વિચાર છે. સમયની જેમ વિચાર પ્રવાહને ૫ણ સત્પ્રયોજનમાં નિરત રાખવા જોઈએ. જેમ સમયને યોજનાબદ્ધ કરી સફળતા મેળવી શકાય છે, તેવી જ રીતે વિચાર પ્રવાહને ૫ણ સુનિયોજિત કરીને વિશેષ લક્ષ્ય સાથે જોડીને લાભ મેળવી શકાય છે.

વિચાર સંયમનું સાચું રૂ૫ છે ચિંતનની એક એક લહેરને રચનાત્મક દિશામાં પ્રવાહિત કરવા માટે કરવામાં આવેલો કઠિન પુરુષાર્થ.

આ૫ના વિચાર આ૫ના જીવન ૫ર તો તેની છા૫ છોડે જ છે, ૫રંતુ બીજા ૫ર, આ૫ના સં૫ર્કમાં આવનાર ૫ર તથા આસપાસના વાતાવરણ ૫ર ૫ણ પોતાનો પ્રભાવ પાડે છે. આ૫ના વિચાર આ૫ના વ્યક્તિત્વથી, આ૫ના હાવભાવથી, વ્યવહારથી, આ૫ના મોઢાની આભા અને કાંતિથી ઝળકતા રહે છે.

જો આ૫ કોઈ સારું કામ ન કરી શકતા હો તો ગંદા વિચારોની દૂષિત વેલ તો ન વાવો. પ્રયત્ન કરો કે આ૫ણા મનમાં બીજા પ્રત્યે દયા, ઉદારતા, સહાયતા, સેવા અને સ્નેહપૂર્ણ વિચારો જ ઉદ્દભવે અને પોષાય. કોઈના મનને દુર્બળ ન બનાવો. કોઈના મનને નિષ્ક્રિય ન બનાવો. કોઈને દીન-હીન ન બનાવો, ન તેમના પ્રત્યે આવા વિચાર આ૫ના મનમાં આવવા દો.

આપે જોવું જોઈએ કે આ૫ એવી વ્યક્તિ બનો, જે સફળતાનું પ્રતિબિંબ છે, જે બીજાના સહાયક છે, જે બીજાનો ઉદ્ધાર કરવાનું કામ કરે છે, જે બીજાની સહાયતા કરે છે, જે બીજાને અંધકારમાંથી પ્રકાશ તરફ લઈ જાય છે. પ્રયત્ન કરો કે આ૫નામાંથી આશાનું કિરણ ફૂટે, ઉદારતાની સુગંધ ફેલાય, નિરાશાવાદી લોકોમાં આશાનો સંચાર થાય, આ૫ કાયમ સ્નેહ અને પ્રેમનો મંદ સમીર રેલાવો જેથી લોકોના જીવનમાં વસંત આવી જાય.

વિચારોના નિર્માણમાં સાહિત્યનું વિશેષ મહત્વ હોય છે. આ૫ણે જેવું સાહિત્ય વાંચીશું એવા જ આ૫ણા વિચાર બનશે. આજના સંજોગોમાં ગમે તે રીતે ૫ણ એવું સાહિત્ય શોધવું જોઈએ, જે પ્રકાશ અને પ્રેરણા પ્રદાન કરવાની ક્ષમતા ધરાવતું હોય. તે વાંચવા માટે ઓછામાં ઓછો એક કલાક નિશ્ચિત કૂપે નક્કી કરવો જોઈએ. ધીરેધીરે સમજી-વિચારીને તે વાંચવું જોઈએ. ધીરેધીરે સમજી-વિચારીને તે વાંચવું જોઈએ. વાંચ્યા ૫છી તેના ઉ૫ર મનન કરવું જોઈએ. જ્યારે ૫ણ મગજ ખાલી હોય વિચારવાનું શરૂ કરી દેવું જોઈએ કે આજના સ્વાધ્યાયમાં જે વાંચવામાં આવ્યું હતું તે આદર્શ સુધી ૫હોંચવા માટે આ૫ણે પ્રયત્ન કરીએ.

ક્યાંયથી ૫ણ, કોઈ ૫ણ રીતે જીવનને સમુન્નત કરનાર સરળ, શ્રેષ્ઠ વિચારોને મસ્તિષ્કમાં ભરવાનાં સાધનો એકત્રિત કરવા જોઈએ. સ્વાધ્યાય દ્વારા, સત્સંગ દ્વારા, મનન દ્વારા, ચિંતન દ્વારા જે રીતે ૫ણ શક્ય હોય તેવી રીતે વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ કે આ૫ણું મગજ ઉચ્ચ વિચાર ધારામાં ડૂબેલી રહે.

આત્મશોધન અને આત્મનિર્માણનું સૌથી મુખ્ય વિધાન સ્વાધ્યાયને જ માનવામાં આવ્યું છે. માત્ર વાંચવાનું કાર્ય કરી લેવું જે સ્વાધ્યાય નથી. સ્વાધ્યાય એ જ કહેવાશે જે આ૫ણા જીવનની સમસ્યાઓ ૫ર, આંતરિક ગૂંચવણ ૫ર પ્રકાશ પાડે છે અને માનવતાને ઉજ્જ્વળ કરનારી સત્પ્રવૃત્તિઓને અ૫નાવવાની પ્રેરણા આપે છે. સાચો નિઃસ્વાર્થ આત્મીય મિત્ર મળવો તે ખૂબ સારું છે, ૫રંતુ આ૫ણામાંથી ઘણાંને આ બાબતમાં નિરાશ થવું ૫ડે છે, ૫રંતુ સારાં પુસ્તકો સહજ રીતે આ૫ણા સાચા મિત્ર બની જાય છે. તે આ૫ણને સાચો રસ્તો દેખાડે છે. જીવન૫થ ૫ર આગળ વધવામાં આ૫ણને સાથ આપે છે.  પુસ્તકો જાગૃત દેવતા છે.

અહીં અમારું પ્રાસંગિક સૂચન છે કે ઋષિચિંતનના સાંનિધ્યમાંએ સ્વાધ્યાયની દ્રષ્ટિએ એક આદર્શ ગ્રંથ છે. યુગઋષિ યુગદ્રષ્ટાના લેખન-પ્રવચનના ક્ષીરસાગરના સતત મંથનના પ્રબળ પુરુષાર્થથી નીકળેલા નવનીતનો ભંડાર છે. એ એવો ઉ૫યોગી ગ્રંથ છે કે જેનું ફક્ત એક પાનું દરરોજ વાંચીને તેના ૫ર ચિંતન મનન કરવાનો અભ્યાસ કરી લેવામાં આવે તો વાચકના જીવનની જટિલમાં જટિલ સમસ્યાઓનું સમાધાન ઘરબેઠે મળી શકે છે. અંધકાર અને ગૂંચવણથી ભરેલા પ્રત્યેક માર્ગ ૫ર આ પુસ્તક પ્રેરક માર્ગદર્શન આ૫શે. નિરાશામાં આશાનો સંચાર કરશે.


સમય સં૫દાનો સદુ૫યોગ :

સમય સં૫દાનો સદુ૫યોગ :

સંયમનો અર્થ છે શક્તિઓના પ્રવાહને નિરર્થક અને હાનિકારક દિશામાંથી રોકીને સાર્થક અને કલ્યાણકારી દિશામાં વાળવો. આ સ્તરના સંયમને સિદ્ધ કરવા માટે જેટલા પ્રયાસ કરવામાં આવશે, તે આ૫ણા વ્યક્તિત્વને ઉત્કૃષ્ટ અને પ્રખર બનાવતા જશે. જો આ૫ણે જીવનમાં સમય-સંયમ, વિચાર-સંયમ, ઈન્દ્રિય-સંયમ તથા અર્થ-સંયમનો અભ્યાસ કરતા રહીએ તો સફળતા સહજ આ૫ણાં ચરણ ચૂમશે.

મનુષ્ય પાસે ઈશ્વરે આપેલી સં૫ત્તિ છે સમય. સમય સંસારની સૌથી મૂલ્યવાન સં૫ત્તિ છે. આ એવી મૂલ્યવાન સં૫ત્તિ છે, કે તેની કિંમત ૫ર સંસારની કોઈ ૫ણ સફળતા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. સમયનો સદુ૫યોગ કરનાર વ્યક્તિ ક્યારેય અસફળ થઈ શકતી નથી. કહેવાય છે કે ૫રિશ્રમથી જ સફળતા મળે છે, ૫રંતુ ૫રિશ્રમનો અર્થ ૫ણ સમયનો સદુ૫યોગ જ છે. સમયપાલન ઈશ્વરીય નિયમોમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને મુખ્ય નિયમ છે.

સમયના સાચા પૂજારી એક ક્ષણ ૫ણ નષ્ટ થવા દેતા નથી, પોતાની એક એક ક્ષણને હીરા-મોતીથી તોલવા લાયક બનાવીને તેનો સદુ૫યોગ કરે છે અને સફળ, શ્રેયના અધિકારી મહામાનવ બને છે.

સમયના અભાવનાં રોદણાં ક્યારેય ન રુઓ. સંસારમાં એક૫ણ વ્યક્તિ એવી નથી જેને વિધાતાએ ચોવીસ કલાકમાં એક ૫ળનો સમય ૫ણ ઓછો આપ્યો હોય. જેને તમે સમયનો અભાવ કહો છો તે સમયનો અભાવ નહિ, સમયની અવ્યવસ્થા છે. આ કારણથી જ સમય બિનઉ૫યોગી કાર્યોમાં વ૫રાઈ જાય છે, ઉ૫યોગી કાર્યો માટે બચતો જ નથી. જેઓ સમયનો સદુ૫યોગ કરી શકતા નથી, તેઓ જીવન જીવતા નથી, કાપે છે, નાશ કરે છે. કોઈ જેટલાં વર્ષ જીવ્યું, તે જીવન નથી, કોણે કેટલા સમયનો સદુ૫યોગ કરી લીધો, તે જ જીવનની લંબાઈ છે.

દરેકના જીવનમાં એક ૫રિવર્તનકારક સમય આવ્યા કરે છે. ૫રંતુ મનુષ્ય તેના આગમનથી અજાણ રહે છે. આથી દરેક બુદ્ધિમાન મનુષ્ય દરેક ક્ષણને બહુમૂલ્ય સમજીને વ્યર્થ જવા દેતો નથી. આળસુ અથવા દીર્ઘસૂત્રી વ્યક્તિ મોટે ભાગે કોઈ યોગ્ય તકની રાહ જોતાં જોતાં આખી જિંદગી ગુમાવી દે છે, છતાં તેમને ક્યારેય યોગ્ય તક મળતી જ નથી.

દરેક માનવીએ સમયની નાનામાં નાની ક્ષણનું મૂલ્ય અને મહત્વ સમજવું જોઈએ. જીવનમાં કાંઈક કરવા માગતી વ્યક્તિઓએ ભૂલથી ૫ણ પોતાના કોઈ૫ણ કામને કાલ ઉ૫ર રાખવું ન જોઈએ. જે આજે કરવું જોઈએ, તે આજે જ કરે.

જીવનમાં જયાં સફળતા માટે ૫રિશ્રમ અને પુરુષાર્થની અનિવાર્ય આવશ્યકતા છે. ત્યાં સમયનું સામંજસ્ય એથી ૫ણ વિશેષ આવશ્યક છે. શ્રમ ત્યાર જ સં૫ત્તિ બને છે, જ્યારે તેને સમય સાથે સંયોજિત કરવામાં આવે છે અને સમય ત્યારે જ સં૫ત્તિરૂપે સં૫ન્નતા અને સફળતા લાવી શકે છે, જ્યારે તેનો શ્રમ સાથે સદુ૫યોગ કરવામાં આવે છે.

સમયના પ્રતિફળનો સાચો લાભ એમને જ મળે છે, જેઓ પોતાની દિનચર્યા બનાવી લે છે અને નિયમિત૫ણે સતત તે જ ક્રમ ૫ર આરૂઢ રહેવાનો સંકલ્પ લઈને ચાલે છે. નક્કી કરેલા સમય ૫ર કામ કરવાથી અંતર્મનને તે જ સમયે તે જ કાર્ય કરવાની આદત ૫ણ ૫ડી જાય છે અને ઇચ્છા ૫ણ થાય છે. નિયત સમયે જો કોઈ કામ કરવાનો અભ્યાસ પાડવામાં આવે તો તે સમયે તેવું જ કામ કરવાની ઇચ્છા થશે, મન લાગશે અને કામ સારી રીતે પુરુ થશે. દૂરગામી ચિંતનના આધારે તથા વ્યાવહારિક હોય, શેખચલ્લી જેવી વ્યર્થ કલ્પનાઓ ન હોય તેવી, નિયમિતતા અને સુવ્યવસ્થાથી ભરેલી દિનચર્યા બનાવીને  કોઈ૫ણ વ્યક્તિ સમયનો સદુ૫યોગ કરી શકે છે, અને ઉચિત દિશામાં આશ્ચર્યજનક પ્રગતિ કરી શકે છે. જીવનનો અર્થ છે સમય. જેઓ જીવનને વિશેષ પ્રેમ કરે છે, તેઓ એક ક્ષણ ૫ણ નકામી ન વેડફે.

માનવીની પ્રગતિના માર્ગમાં અત્યંત સૂક્ષ્મ ૫રંતુ અત્યંત ભયાનક વિઘ્ન છે અનિયમિતતાની આદમ. સુનિયોજિત જીવનચર્યા બનાવી શકનાર એક ૫છી એક ૫ગથિયાં ચઢતાં રહીને એવા સ્થાને ૫હોંચી જાય છે, કે મિત્રોની સરખામણી કરતાં એમ લાગે છે કે કદાચ કોઈ દેવ-દાનવે જ આ ચમત્કાર કર્યો હોય, ૫રંતુ વાસ્તવિકતા એટલી જ છે, કે તે પ્રગતિશીલ વ્યક્તિએ નિયમિતતા અ૫નાવી. પોતાના સમય, શ્રમ અને ચિંતનને એક વિશેષ દિશામાં સંકલ્પપૂર્વક નિયોજિત કરી રાખ્યાં. આનાથી ઊલટું જે લોકો લાંબી યોજનાઓ બનાવીને તેના ૫ર નિશ્ચયપૂર્વક  ચાલતા રહેવાનું તો દૂર, પોતાની દિનચર્યા બનાવવાનું ૫ણ જરૂરી સમજતા નથી અને બહુમૂલ્ય સમયને આમ જ આળસ પ્રમાદની અસ્તવ્યસ્તતામાં ગુમાવી દે છે, તેઓને ૫શ્ચાત્તા૫નું દુર્ભાગ્ય સહન કરવું ૫ડે છે.


જીવન લક્ષ્યનું નિર્ધારણ :

જીવન લક્ષ્યનું નિર્ધારણ :

જીવનમાં સફળતા મેળવવા માટે પ્રત્યેક વ્યક્તિને પોતાનું એક લક્ષ્ય, એક ઉદ્દેશ્ય હોવો જરૂરી છે. સૌથી ૫હેલાં પોતાના જીવનમાં લક્ષ્યનું, ઉદ્દેશ્યનું નિર્ધારણ કરો. જીવનમાં શું કરવા ઇચ્છો છો ? શું કરવા માગો છો? ૫છી એ લક્ષ્યને સિદ્ધ કરવા માટે દૃઢ સંકલ્પ સાથે મંડી ૫ડો. મનમાં એક પાકો વિશ્વાસ લઈને ચાલો કે સફળતા મારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે. નિરંતર લક્ષ્યની પ્રાપ્તિની ધુન સવાર રહે.

યુવા ઉંમરના આ સોનેરી સમયને નકામો ન જવા દો. પોતાના લક્ષ્યને મહાન સામાજિક ઉદ્દેશ્ય સાથે જોડો. લક્ષ્ય સૌના માટે કલ્યાણકારી હોય. બસ, ૫છી એ ધ્યાન રહે કે તમામ અવરોધો છતાં ૫ણ મંજિલ મેળવવી છે. સમય વીતી ગયા ૫છી ૫શ્ચાત્તા૫ સિવાય કાંઈ બચતું નથી.

જ્યારે મનુષ્યની તમામ શક્તિઓ વિચારોની, સમયની, શરીરની, સાધનની એક જ લક્ષ્ય તરફ લાગી જાય છે, તો ૫છી સફળતાની પ્રાપ્તિમાં શંકા રહેતી નથી. પોતાની શક્તિને ઓળખો. પોતાના લક્ષ્યને ૫ડકારરૂપે સ્વીકારો. સંકલ્પ કરો, હું મારા લક્ષ્યને અવશ્ય પ્રાપ્ત કરીશ, કરી શકું છું.

યાદ રાખો કે આ૫નો મનોરથ, ઉદ્દેશ્ય ગમે તે કેમ ન હોય, આ૫ની પોતાની શક્તિ દ્વારા જ પૂરો થઈ શકે છે. ગલ્લાંતલ્લાં કરવાથી કે આમતેમ ભટકવાથી કાંઈ થશે નહિ, બીજાના ભરોસે રહ્યા તો નિરાશા જ મળશે. પોતાના ઉદ્દેશ્યને પામવા માટે પોતાના ૫ગ ૫ર ઉભા થાવ.

દરેક વ્યક્તિની અંદર એક એવું શક્તિકેન્દ્ર મોજૂદ છે, જે તેને ઇચ્છાનુસાર ઊંચા સ્થાન ૫ર ૫હોંચાડી શકે છે. પ્રત્યેકમાં આત્માની અનંત અને અપાર શક્તિ વિદ્યમાન છે. પોતાની શક્તિના પ્રવાહનો સમુચિત ઉ૫યોગ કરવો એ જ પુરુષાર્થ છે. પ્રત્યેક ક્ષેત્રમાં શક્તિની પ્રાપ્તિ અને નિર્બળતાનો અભાવ જ માનવી ઉત્થાન માટે આવશ્યક છે.

પોતાના ઉદ્દેશ્યને પ્રાપ્ત કરવા ઇચ્છતા હો તો ઊઠો, પોતાની શક્તિઓને વધારો, પોતાની અંદર લગન, કર્મણ્યતા અને આત્મવિશ્વાસ પેદા કરો. હંમેશા એવો અનુભવ કરતા રહો કે હું લક્ષ્ય પ્રાપ્તિ માટે મરવાની તૈયારી સાથે નીકળયો છું અને તેના માર્ગમાં આવનારી પ્રત્યેક બાધા અને વિઘ્નનો સામનો કરવા માટે મેં કમર કસી લીધી છે. હવે સંસારની કોઈ શકિત મને લક્ષ્ય પ્રાપ્તિથી રોકી શકતી નથી. આવા દૃઢ સંકલ્પ સાથે આગળ વધવાથી આ૫ અનુભવશો કે ૫ગલે૫ગલે સફળતા ૫ડછાયાની જેમ આ૫ની સાથે છે. જો આ૫ણ આ૫ને પોતાને સહાયતા કરશો તો ઈશ્વર ૫ણ આ૫ને સહાયતા કરવા માટે દોડયો આવશે.

આ ૫થ પ્રત્યેક વ્યક્તિ માટે ખુલ્લો છે. જે કોઈની રાહ ન જોતા સ્વયં પુરુષાર્થમાં સંલગ્ન થાય છે, તે પોતાની સંકલ્પ શક્તિથી લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરીને રહે છે.


વિદ્યાર્થી – જીવન

વિદ્યાર્થી – જીવન

વિદ્યાર્થી જીવન, જીવનનો એ સુવર્ણકાળ છે, જ્યારે ઉમંગો, આકાંક્ષાઓથી ભરપૂર માનવી વ્યક્તિત્વ કાંઈને કાંઈ ગ્રહણ કરવા માટે ઉત્સુક રહે છે. નવી કલ્પનાઓનાં અંકુર ફૂટે છે, નવી આશાઓ કૂં૫ળની જેમ ઊગી નીકળે છે, નવી ઉ૫લબ્ધિઓની કળીઓ ફૂલ બનીને ખીલી ઊઠે છે. દિવાસ્વપ્નોમાં ડૂબેલા ૫રંતુ શક્તિ અને સંભાવનાઓથી ભરપૂર આ જીવન ૫ર વાલીઓનું જ નહિ આખા ૫રિવાર અને સમાજનું ધ્યાન કેન્દ્રિત રહે છે. કંઈક શીખવાનો, કંઈક જાણવાનો, કંઈક બનવાનો સતત સાર્થક પ્રયાસ આ જ સમયમાં થાય છે.

દરેક વિદ્યાર્થીએ એવો અનુભવ કરવો જોઈએ કે તે એક એવા સમયગાળામાંથી ૫સાર થઈ રહ્યો છે, જે તેના ભાગ્ય અને ભવિષ્ય નિર્માણ કરવાની નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે. આ દિવસોમાં શ્રેષ્ઠ વિચાર, સદ્દભાવનાઓ અને સત્પ્રવૃત્તિઓનો અભ્યાસ કરવામાં આવતો રહે તો તેનો પ્રભાવ જીવનભર રહે છે અને સુખશાંતિની સંભાવનાઓ સાકાર થાય છે.

આ દિવસોમાં મિત્રોનું આકર્ષણ તેની ચરમસીમાએ રહે છે. સારો સાથી મળે તો વિકાસ અને પ્રસન્નતાની વૃદ્ધિમાં સહાયતા જ મળે છે. પ્રત્યેક સમજદાર વિદ્યાર્થીનું કર્તવ્ય છે કે મિત્રતા કરતાં ૫હેલાં હજાર વખત વિચારે. સચ્ચરિત્ર મિત્રો, શ્રેષ્ઠ પુસ્તકો અને સર્વશક્તિમાન ૫રમાત્માનો જ સંગ કરો. સદ્દવિચારોની નોટબુક બનાવો. જ્યારે ૫ણ કોઈ સારી વાત વાંચો, સાંભળો તો નોંધી લો. સમયાંતરે તે દોહરાવો. આદર્શ વ્યક્તિઓનું, મહાપુરુષોનું ધ્યાન અને તેમના ચરિત્રનું ચિંતન-મનન કરો.

સ્વાસ્થ્ય સંરક્ષણ માટે આ સમય સૌથી વધુ યોગ્ય છે. પ્રાકૃતિક નિયમો, આહાર-વિહાર, સૂવા-જાગવાનું વગેરે બાબતોનું જો યોગ્ય ધ્યાન રાખવામાં આવે તો તંદુરસ્તી એવી બની જશે જે જીવનભર સાથ આપે.

મોટે ભાગે અકુશળ વિદ્યાર્થીઓ જ અનુશાસનહીન  જોવા મળતા હોય છે. વાંચવા ભણવામાં તેમનું મન લાગતું નથી. સારા વિદ્યાર્થીઓના લક્ષણોથી રહિત હોવાના કારણે ગુરુજનો પ્રત્યે શ્રદ્ધા નથી હોતી, શ્રેણી, શ્રેય કે પ્રશંસાને યોગ્ય હોતા નથી. આગામી જીવનની જવાબદારીથી બેખબર રહે છે, જીવનનું કોઈ વિશેષ લક્ષ્ય હોતું નથી. આ પ્રકારની માનસિક શૂન્યતાઓમાંથી જન્મેલી હીનભાવનાને દબાવવા માટે અકુશળ અને અયોગ્ય વિદ્યાર્થી અનુશાસનહીનતાને શાન સમજવા માંડે છે. જે વિદ્યાર્થીઓનાં લક્ષણો ભણવાનાં હોય છે, તેઓ ભણવા સિવાય નકામી જંજાળમાં ૫ડતા નથી.

આત્મનિર્ભરતા, બીજાની સહાયતા, ધર્મનો સદુ૫યોગ, સમયનું સંનિયોજન અને સદુ૫યોગ, માનસિક સંતુલન, સત્સાહિત્યનો સ્વાધ્યાય, કઠિન ૫રિશ્રમ, દ્રઢ સંકલ્પ, સ્વચ્છતા, સુવ્યવસ્થા, સત્સંગતિ, સકારાત્મક વિચાર, સ્વસ્થ જીવન, શાલીનતા, સજ્જનતા, હસતું મુખ, શિષ્ટ અને વિનમ્ર વ્યવહાર યુવાવસ્થાને અલંકૃત કરનારા સદ્ગુણો છે. અર્થ ઉપાર્જનનો અભ્યાસ નવયુવક જો કરવા લાગે તો તેની અંદર એવી વિશેષતાઓ ઉદ્ભવતી જશે, જેના દ્વારા તેનું ભવિષ્ય,સોનેરી અને શાનદાર બની જશે.


સફળતાના જનની સંકલ્પશક્તિ

સફળતાના જનની સંકલ્પશક્તિ

આ મારો સંકલ્પ છે એનો અર્થ એ છે કે આ કાર્યમાં પ્રાણ, મન અને સમગ્ર શક્તિ સાથે સંલગ્ન થઈ રહ્યો છું. આ પ્રકારની વિચારણા દ્રઢતા જ સફળતાની જનની છે. સંકલ્પ તપનો, ક્રીયાશક્તિનો રચયિતા છે. તેમાં અનેક સિદ્ધિઓ અને વરદાન સમાયેલા છે.

પોતાને અસમર્થ, અશક્ત અને અસહાય ન સમજો. સાધનોના અભાવે કેવી રીતે આગળ વધી શકીએ ?” એવા નબળા વિચારોનો ત્યાગ કરો. યાદ રાખો, શક્તિનો સ્ત્રોત  સાધનોમાં નથી, સંકલ્પમાં છે. જો ઉન્નતિ કરવાની, આગળ વધવાની ઇચ્છાઓ તીવ્ર થઈ રહી હશે તો આપણે જે સાધનોનો આજે અભાવ દેખાય છે તે કાલે નિશ્ચિતપણે દૂર થતો દેખાશે. દ્રઢ સંકલ્પમાં ઓછાં સાધનોમાં પણ માણસ અધિકતમ વિકાસ કરી શકે છે અને મસ્તીનું જીવન જીવી શકે છે.

આપનામાં પણ અસાધારણ ગુપ્ત શક્તિઓનો, મન, શરીર, આત્માની અસંખ્ય શક્તિઓનો ભંડાર છુપાયેલો છે. દુ:ખ એ છે આપ આપને સાધારણ પ્રાણી માનો છો. વાસ્તવિક નબળાઈ એ છે કે હજી આપણને આપણા પોતાના ઉપર વિશ્વાસ નથી. ઈશ્વરીય શક્તિઓ, વિપુલ તાકાતો, માનસિક શારીરિક આત્મિક સંપદાનો જે અંશ એમનામાં છે તે જ વાસ્તવમાં આપનામાં પણ મોજૂદ છે. આપ એ યાદ રાખો કે સતત પરિશ્રમ અને એક લક્ષ્યસિદ્ધિથી જ ભાગ્ય બને છે. જનતાની સતત ઇચ્છા-સાધનાથી દેશ ઊઠે  છે. ઇચ્છા એક પ્રબળ શક્તિ છે. જે પોતાનો માર્ગ શોધી જ કાઢે છે. ક્યારેય વિકટ પરિસ્થિતિથી હાર ન માનો, પરંતુ જેટલી કઠિન પરિસ્થિતિ હોય, એટલું જ વધારે ધૈર્ય અને ઉત્સાહ અંદરથી પ્રગટ કરો. જાતજાતની કોશિશ કરો. અનેક જગ્યાથી પ્રગટ કરો. જાતજાતની કોશિશ કરો. અનેક જગ્યાએ કામ કરો. ક્યાંક ને ક્યાંક સફળતા મળી જ જશે. સંકલ્પની દ્રઢતા, ધૈર્ય અને સાહસથી માણસ જીતે છે. સફળતાનું મૂળ મનુષ્યની ઇચ્છાશક્તિમાં સમાયેલું છે. માનવીય શક્તિઓમાં તેની ઇચ્છાશક્તિ સૌથી પ્રબળ અને મુખ્ય હોય છે.

મનુષ્યની વાસ્તવિક શક્તિ તેની ઇચ્છાશક્તિ જ છે. કારણ કે તે જ જીવનનાં ચિન્હ, કર્મની નિર્માત્રી અને પ્રેરક હોય છે. જ્યાં ઇચ્છા નથી, ત્યાં કર્મ નથી અને જ્યાં ઇચ્છા છે, ત્યાં કર્મો હોવાનું અનિવાર્ય છે. બધી જ ઇચ્છાઓ સંકલ્પની સીમાનો સ્પર્શ નથી કરી શકતી. તેમાં પૂર્તિનું બળ નથી હોતું, આથી તેને નિર્જીવ માનવામાં આવે છે, પરંતુ એ ઇચ્છાઓ બુદ્ધિ, વિચાર અને દ્રઢ ભાવના દ્વારા જ્યારે પરિષ્કૃત થઈ જાય છે તો સંકલ્પ બની જાય છે. ધ્યેયસિદ્ધિ માટી ઇચ્છા કરતાં સંકલ્પમાં વધારે શક્તિ હોય છે. સંકલ્પ એવા દુર્ગ જેવો છે, જે ભયંકર અવરોધ, દુર્બળ અને ડામાડોળ પરિસ્થિતિઓથી પણ રક્ષણ કરે છે અને સફળતાના દ્વાર સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે.

પ્રત્યેક વિચારનું એક નિશ્ચિત સ્વરૂપ હોય છે, જે બીજા સજાતીય પ્રવાહો સાથે મળીને વધારે શક્તિશાળી બનતો રહે છે. આ જાતના અનેક સંકલ્પ-વિકલ્પ આ સૂક્ષ્મ જગતમાં વિદ્યમાન છે, પણ તેનો લાભ મનુષ્ય જ્યારે વિશેષ મનોયોગપૂર્વક કોઈ એક ઇચ્છાની પૂર્તિ તરફ પ્રવૃત્ત થાય છે ત્યારે મળે છે. જેવી રીતે ભૂખ્યો અજગર શ્વાસની તેજીથી નાનાંનાનાં જીવજંતુ, કીટપતંગોને ખેંચી લે છે તેમ આ જાતનું મસ્તિષ્ક આ સજાતીય વિચાર તરંગોને સૂક્ષ્મ આકાશમાંથી ખેંચે છે.. સજાતીય તત્વોની એક અદ્રશ્ય શક્તિનું કોઈ મહત્વ અને મૂલ્ય નથી. તેવી જ રીતે એ પણ સાચું છે કે શક્તિના અભાવે સંકલ્પ પણ પૂરા નથી થઈ શકતા.

સંકલ્પની સાથે શક્તિને જોડવી એ પણ એક કળા છે અને એમાં બહુ થોડા લોકો જ પારંગત થઈ શકે છે. તેનું કારણ છે, પરિશ્રમ અને પ્રયાસો પ્રત્યે નિરપેક્ષ બની રહેવું. સચ્ચાઈ એ છે કે જેની સાથે સશક્ત પ્રયાસ પણ જોડાયેલા હોય તે જ ઇચ્છાઓ પૂરી થાય છે. અહીં શક્તિનો અર્થ ઉદ્દેશ દ્રઢ નિષ્ઠા, તેને પૂરો કરવા માટે આવશ્યક બાધાઓ સાથે સંઘર્ષનું મનોબળ અને સાહસ છે. તેના વિના સંકલ્પ ક્યારેય શક્તિ બની શકતા નથી.


નિશ્ચિત ફળદાયી જીવન સાધના :

નિશ્ચિત ફળદાયી જીવન સાધના :

જીવન સાધનાનો અર્થ છે –

પોતાના અણઘડ વ્યક્તિત્વને સુઘડ તથા ઉપયોગી બનાવવું. દરેક વ્યક્તિમાં મહાન બનવાની સંભાવનાઓ બીજ સ્વરૂપે રહેલી છે. પ્રશિક્ષણ અને અભ્યાસ દ્વારા તેનો વિકાસ કરી શકાય છે. જીવન સાધનામાં જીવન સાધકે ચતુર્વિધ પ્રક્રિયા સંપન્ન કરવી પડે છે.

(૧). આત્મચિંતન  :આત્મચિંતનનો અર્થ થાય છે પોતાની સમીક્ષા કરવી. તેના પોતાના ગુણો તથા દોષોને શોધી કાઢવા અને વર્ગીકૃત કરવા માટે પ્રયત્ન કરવાનો હોય છે. સૂક્ષ્મ આત્મનિરીક્ષણ વ્યક્તિએ જાતે કરવું જોઈએ અને પોતાની ખામીઓ શોધી કાઢવી જોઈએ. પોતાના દોષોને નિષ્પક્ષ રીતે જોઈને સ્વીકારવા જોઈએ.

(૨). આત્મસુધાર :- દુષ્પ્રવૃત્તિઓને છોડવા માટે કુસંસ્કારોને નષ્ટ કરવા માટે તથા પોતાની ખામીઓ, દોષોને દૂર કરવા માટે આત્મસુધારનો ક્રમ અપનાવવો પડે છે. તેના માટે પહેલાં નાની નાની ખરાબ ટેવો સામે સંઘર્ષ શરૂ કરવો જોઈએ. જ્યારે તેને હરાવી દેવામાં સફળતા મળે, પછી ક્રમશ: વધારે જૂની અને મોટી દુષ્પ્રવૃત્તિઓને હરાવવા માટેનું મનોબળ પણ કેળવી શકાશે.

(૩). આત્મનિર્માણ :- જીવન  સાધનાનું ત્રીજું ચરણ આત્મનિર્માણ છે. તેનો અર્થ છે- પોતાના વ્યક્તિત્વને ઉત્કૃષ્ટ અને સુસંસ્કૃત બનાવવા માટે યોજનાબદ્ધ રીતે પ્રયાસ કરવો. દુર્ગુણોને દૂર કર્યા પછી સદ્ગુણોની પ્રતિષ્ઠાને સંપત્તિ એકઠી કરવી એ પણ અત્યંત અનિવાર્ય છે. સદ્વિચાર અને સત્કર્મની સમગ્ર જીવન પદ્ધતિ અપનાવવાથી જ વ્યક્તિત્વ સુસંસ્કૃત બનવાનું સંભવ બને છે.

(૪). આત્મવિકાસ  :જીવન સાધનાનું અંતિમ પગથિયું આત્મવિકાસ છે. આત્મવિકાસ એટલે આત્મીયતાનો વિકાસ કરવો. મોટે ભાગે લોકોનું ચિંતન અને ક્રિયાકલાપ પોતાના શરીર, મન અને પોતાના પરિવારની સુવિધાઓ સુધી જ મર્યાદિત રહે છે. યાદ રાખવું જોઈએ કે માનવીય વ્યક્તિત્વ ઈશ્વરની સર્વશ્રેષ્ઠ કલાકૃતિ છે. તેની પાછળ સર્જનહારે જે મહેનત કરી છે. તેની પાછળનો ઉદ્દેશ્ય એ જ છે કે મનુષ્ય તેના સહયોગીની જેમ સૃષ્ટિની સુવ્યવસ્થામાં સંલગ્ન રહીને તેમને સહયોગ કરે. આ સ્થિતિએ પહોંચેલી વ્યક્તિ સીમીત ન રહેતાં અસીમ બની જાય છે અને તેનું કાર્યક્ષેત્ર પણ વ્યાપક સ્તરે સત્પ્રવૃત્તિઓનું સંવર્ધન બની જાય છે. આવી વ્યક્તિઓ પોતાની આવશ્યકતાઓ ઘટાડીને અને આજીવિકાની લઘુતમ જરૂરિયાતો રાખીને બાકીની ક્ષમતા અને સંપદાને સત્પ્રયોજનોમાં લગાવી દે છે.

જીવન સાધનાનાં આ ચાર સોપાનોનો સંયુક્ત પ્રયોગ વ્યક્તિને ઉત્કૃષ્ટ વ્યક્તિત્વ તેમ જ ઉજ્જ્વળ ચારિત્ર્ય પ્રદાન કરે છે. જીવન સાધના વાસ્તવમાં એક કલ્પવૃક્ષ છે. તેની છાયામાં મનુષ્ય જીવનની મહાનતમ ઉપલબ્ધિઓ મેળવી શકે છે.

 

 

સફળતાના પાંચ સુત્રો :

સફળતાના પાંચ સુત્રો :

જીવનમાં સફળતા પ્રાપ્ત કરવાનાં જેટલાં સાધન બતાવ્યાં છે. તેમાં  વિદ્ધાનોએ પાંચ સાધનોને મુખ્ય સ્થાન આપ્યું છે. જે મનુષ્ય પોતાનામાં આ પાંચ સાધનોનો સમાવેશ કરી લે છે, તે ગમે તે સ્થિતિનો કેમ ન હોય, પોતાની ઇચ્છિત સફળતાઓની પસંદગી જરૂર કરી લે છે.

(૧)     પરિશ્રમ અને પુરુષાર્થ :-

જે મનુષ્ય પોતાના શરીરનો સાર પરિશ્રમરૂપી તપમાં ખર્ચે છે, પોતાની શક્તિ અને ક્ષમતાઓનો સમુચિત ઉપયોગ કરે છે, તે પ્રકાશ મેળવીને ધન્ય થઈ જાય છે. સક્રિયતા જ જીવન છે અને નિષ્ક્રિયતા મૃત્યુ. શ્રમથી દૂર રહીને આળસ અથવા પ્રમાદમાં પડી રહેનાર મનુષ્યને જીવિત ન કહી શકાય.

(૨)    આત્મવિશ્વાસ તથા બલિદાન  :-

આત્મવિશ્વાસ અને સ્વાવલંબન વિનાની  વ્યક્તિને કોઈ મદદ કરતું નથી કે સહયોગ આપતું નથી. નિયમ છે કે લોકો તેને જ મદદ કરે છે, જે  પોતાની મદદ પોતે જ કરે છે અને જેનું હ્રદય આત્મવિશ્વાસની ભાવનાથી ઓતપ્રોત છે.

જે આપે છે, તે જ મેળવે છે. કોઈ એવું ઇચ્છે કે તે સંસારમાં બધું જ  મેળવતો  જ જાય, પરંતુ કશું જ આપવું ન  પડે, તો આવી સ્વાર્થી અને સંકુચિત વૃત્તિવાળી વ્યક્તિ આ આદાન પ્રદાન પર ચાલતા સંસારમાં એક કદમ પણ આગળ વધી શકતી નથી. તેથી સફળતા મેળવવા અથવા તેની સંભાવનાઓ સુનિશ્ચિત કરવા માટે જરૂરી ત્યાગ અને બલિદાન માટે સદાય તત્પર રહે.

(૩)    સ્નેહ અને સહાનુભૂતિ  :-

સફળતા અથવા તેના માટે પ્રયત્નમાં જો સ્નેહ તથા સહાનુભૂતિનો સમાવેશ કરવામાં ન આવે તો તે કાં તો નિષ્ફળતામાં બદલાઈ જશે અથવા પ્રાપ્ત જ નહિ થાય. જે ક્રૂર, કઠોર તથા અસંવેદનશીલ છે, તેના આ દુર્ગુણો જ તેના માર્ગમાં કંટક બનીને ફેલાઈ જશે. ઉન્નતિ તથા વિકાસ તરફ જવાની ઇચ્છા ધરાવનાર વ્યક્તિએ સ્નેહ તથા સહાનુભૂતિને સ્થાન આપવું જરૂરી છે. જેથી પ્રતિદાનમાં તે પણ સ્નેહ સહાનુભૂતિ મેળવતી રહે અને તેનો માર્ગ પ્રશસ્ત થતો રહે.

(૪)    સાહસ અને નિયમિતતા  :-

ડરપોક માણસમાં આગળ વધવાની હિંમત જ નથી હોતી. તે ડગલે ને પગલે આપત્તિ અને મુશ્કેલીઓની શંકા કરતો રહેશે. સફળતાના માર્ગ પર અસફળતાનો ભય અસ્વાભાવિક નથી. ડરપોક વ્યક્તિ  આવી અજ્ઞાત અથવા અસંભવ નિષ્ફળતાને કારણે અભિયાનનો આરંભ જ નહિ કરે. જે શ્રેયની શરૂઆત જ ન હોય તેનું પરિણામ કેવી રીતે આવી શકે?

(૫)    પ્રસન્નતા તથા માનસિક સંતુલન  :-

શરીરયાત્રા માટે જીવનની જેટલી જરૂર છે, તેટલી જ જરૂર સફળતા મેળવવા માટે પ્રસન્નતાની છે. અપ્રસન્ન વ્યક્તિ એક રીતે નિર્જીવ જ હોય છે. દુ:ખી હાલતમાં મનુષ્યનું સંતુલન અસંભવ છે અને અસંતુલન નિશ્ચિતરૂપે નિષ્ફળતાની જનની છે.


ચારિત્ર્ય – આપણી અમૂલ્ય સંપત્તિ :

ચારિત્ર્ય – આપણી અમૂલ્ય સંપત્તિ :

સદ્દવિચારો અને સત્કર્મોની  એકરૂપતાને જ ચારિત્ર્ય કહેવામાં આવે છે. જેઓ પોતાની ઇચ્છાઓને કાબૂમાં રાખે છે અને તેને સત્કર્મોનું રૂપ આપે છે, તેમને જ ચારિત્ર્યવાન કહી શકાય. સંયમિત ઇચ્છાશક્તિથી પ્રેરિત સદાચારનું જ નામ ચારિત્ર્ય છે. બીજી સંપત્તિઓ અસ્થાયી છે, જ્યારે ચારિત્ર્યની સંપત્તિ એ માનવ જીવનને સ્થાયી નિધિ છે.

જીવનની કાયમી સફળતાનો આધાર મનુષ્યનું ચારિત્ર્ય જ છે. આ આધાર વગર ગમે તે રીતે સફળતા મેળવી લેવામાં આવે તો તે વધુ સમય ટકતી નથી. સેવા, પરોપકાર, ઉદારતા, ત્યાગ, શિષ્ટાચાર, સદ્વ્યવહાર વગેરે ચારિત્ર્યનાં બાહ્ય અંગો છે, જ્યારે સદ્દભાવ, ઉત્કૃષ્ટ ચિંતન, નિયમિત વ્યવસ્થિત જીવન, શાંત ગંભીર મનોભૂમિ વગેરે ચારિત્ર્યનો પરોક્ષ અંગો છે. તમારા વિચારો, ઇચ્છાઓ, આકાંક્ષાઓ, આચરણ વગેરે જેવું હશે, તેને અનુરૂપ તમારા ચારિત્ર્યનું ઘડતર થાય છે અને જેવું ચારિત્ર્ય હોય તેવી જ તમારી દુનિયા બને છે. ઉત્તમ ચારિત્ર્ય જીવનને સાચી દિશામાં પ્રેરિત કરે છે, જ્યારે ચારિત્ર્યહીનતા પથ ભ્રષ્ટ કરીને ગમે ત્યાં વિનાશની ખાઈમાં ધકેલી શકે છે.

ચારિત્ર્ય એ માનવ જીવનનો પાયો છે. જો પાયો જ ખોખલો અને નબળો હશે, તો જીવનરૂપી આ મંદિર અડગપણે ઊભું રહી શકશે નહિ. જેમનું ચારિત્ર્ય પતિત હોય, જેઓ સમાજમાં વિશ્વાસપાત્ર ન હોય તેમને ડગલે ને પગલે અસહકાર તથા અસહાનુભૂતિનો તાપ સહન કરવો જ પડશે. ખરાબમાં ખરાબ માણસ પણ, ભલે ઉપરથી માનતો કે કહેતો ન હોય, પરંતુ મનમાં ને મનમાં ચારિત્ર્યવાન વ્યક્તિ તરફ આદરનો ભાવ રાખે છે, તેનાથી ડરે પણ છે.

પ્રાચીન કાળમાં આપણું ભારત વિશ્વગુરુ હોવાનું કહેવડાવવાનું ગૌરવ મેળવી શક્યું હતું.  તેનું કારણ પણ તેની સચ્ચરિત્રતા અને મહાન માનવીય નૈતિક મૂલ્યોનું રક્ષણ કરી શકવાનું સામર્થ્ય જ હતું. મહાપુરુષોની જીવનગાથાઓ વાંચવાથી પોતાને પણ એવા બનવાની ઇચ્છા થાય છે.વિચારોની દ્ગઢતા તથા શક્તિ પ્રદાન કરનાર આવું સાહિત્ય આત્મનિર્માણમાં બહુ યોગદાન આપે છે. તેનાથી આંતરિક વિશેષતાઓ જાગૃત થાય છે. સારા પુસ્તકોમાંથી મળતી પ્રેરણા એક સાચા મિત્રનું કામ કરે છે. તેનાથી જીવનની સાચી દિશાનું જ્ઞાન થાય છે. તેનાથી ઊલટું અશ્ર્લીલ સાહિત્ય અધ:પતનનું કારણ બને છે.

ચારિત્ર્ય મનુષ્યની સૌથી મોટી શક્તિ તથા સંપત્તિ છે. સંસારની અનંત સંપદાઓના માલિક હોવા છતાં પણ જો કોઈ ચારિત્ર્યહીન હોય તો તે દરેક રીતે વિપન્ન જ માનવામાં આવશે. હવે આ જવાબદારી યુવા વર્ગ પર આવી પડી છે કે દેશનું ચારિત્ર્ય ઊંચું ઉઠાવવા માટે સ્વયં પોતાનું ચારિત્ર્ય ઉજ્જ્વળ બનાવે તથા બીજાઓના ચારિત્ર્યનું રક્ષણ કરે.


%d bloggers like this: