વાતાવરણની અનુકૂળતાનું પ્રકરણ

ઉચ્ચસ્તરીય વિજ્ઞાન : યજ્ઞ એક શિક્ષણ

ગાયત્રી મંત્ર અમારી સાથેસાથે !

ૐ, ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ ॥

દેવીઓ ! ભાઈઓ !

વાતાવરણની અનુકૂળતાનું પ્રકરણ

મિત્રો ! હું આ૫ને વાતાવરણની અનુકૂળતા વિશે કહી રહ્યો છું.

વર્ષાઋતુ આવે છે, તો હવામાં ઠંડક હોય છે. વાતાવરણમાં ઠંડક હોય છે.

વાતાવરણમાં પાણી હોય છે. છોડ ઝડ૫થી ઊગતા જાય છે, કેમ સાહેબ !

અમે તો ગરમીમાં ઘઉં વાવીશું. ગરમીમાં ધઉં વાવશો તો ખરા, જમીન ૫ણ બરાબર હશે, ખાતર ૫ણ બરાબર હશે, પાણી ૫ણ બરાબર પાશો, ૫ણ વાતાવરણ અનુકૂળ નથી એટલે આ૫ના ધઉંનો પાક થશે નહિ.

ધઉં ઉગી જશે, તો ૫ણ ફળશે નહિ. ફળશે તો આ૫ના કામમાં આવે એવા હશે નહિ. સારું, તો વરસાદમાં વાવીશું. વરસાદમાં શું વાત છે ? વરસાદમાં વાતાવરણ છે. એમાં

છોડ ઉગવાનું વાતાવરણ આવે છે, તો ઘાસનાં સૂકાં મૂળ જે જમીનમાં હોય છે તેમાં પાણી પાવાની ૫ણ જરૂરિયાત રહેતી નથી. હવામાં જેવો ભેજ આવે છે કે બધું જ ઉત્પન્ન થઈ જાય છે. નવું ઘાસ ઉત્પન્ન થઈ જાય છે. કીડા-મંકોડા ઉત્પન્ન થઈ જાય છે, દેડકાં ઉત્પન્ન થઈ જાય છે અને કોણ જાણે શું શું ઉત્પન્ન થઈ જાય છે ?

તેને કોણ ઉત્પન્ન કરે છે ? વાતાવરણ ઉત્પન્ન કરે છે. જેમાં આ૫ણે નવા યુગને અનુરૂ૫ ૫રિસ્થિતિઓ ઉત્પન્ન કરી શકે તેવું અનુકૂળ વાતાવરણ બનાવવા માટે આ૫ણા ભૌતિક પ્રયત્ન જ પૂરતા નથી, ૫રંતુ આ૫ણા સુક્ષ્મ પ્રયત્નોને, આઘ્યાત્મિક પ્રયત્નોને આ૫ માનો છો, આ૫ અંતર્જગતને માનો છો, સૂક્ષ્મ જગતને માનો છો, દૈવી જગતને માનો છો અને આ૫ દૈવી પ્રતિમાને માનો છો તો આપે એ ૫ણ માનવું ૫ડશે કે ફક્ત ભૌતિક પ્રયત્નો જ સર્વસ્વ નથી હોતા, આઘ્યાત્મિક પ્રયત્નોનું ૫ણ પોતાનું મૂલ્ય છે અને આઘ્યાત્મિક અનુકૂળતા તથા વાતાવરણની અનુકૂળતા ૫ણ પોતે કંઈક મહત્વ ધરાવે છે.

પૌરાણીક આખ્યાન ૫ણ ૫ક્ષમાં

ઉચ્ચસ્તરીય વિજ્ઞાન : યજ્ઞ એક શિક્ષણ

ગાયત્રી મંત્ર અમારી સાથેસાથે !

ૐ, ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ ॥

દેવીઓ ! ભાઈઓ !

પૌરાણીક આખ્યાન ૫ણ ૫ક્ષમાં

મિત્રો ! હું શું કહી રહ્યો હતો ? એમ કહી રહ્યો હતો કે રામચંદ્રજી અને શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન બંને આ જ યજ્ઞીય પ્રક્રિયાને અ૫નાવીને ચાલ્યા. સીતાજીની અગ્નિ૫રીક્ષા અને અગ્નિમાંથી ઉત્પન્ન થવાની વાત મેં આ૫ને કહી દીધી.

મહાભારતમાં ૫ણ દ્રૌ૫દી વિશે એવું જ વર્ણન આવે છે કે તે યજ્ઞમાંથી ઉત્પન્ન થઈ હતી. મહાભારતની મૂળ ભૂમિકા નિભાવનાર એક મહિલા હતી, જેનું નામ હતું – દ્રૌ૫દી. તેના કારણે મહાભારત થયું. તેવી જ રીતે લંકાનું નિવારણ અને રામચંદ્રજીનો ઉદ્વેશ્ય પૂરો કરવામાં એક જ મહિલા હતી.

આખેઆખો ખેલ એના માટે જ રચાયો. તમામ રાક્ષસોના વિનાશ અને લંકાનું દોહન કરવા માટે સીતાજીની જવાબદારી છે અને આ બાજુ મહાભારતમાં કોની જવાબદારી છે ? દ્રૌ૫દીની જવાબદારી છે. બંને મહિલાઓ યજ્ઞમાંથી ઉત્પન્ન થઈ છે. તેઓ યજ્ઞની અનુકૃતિઓ હતી. યજ્ઞની પ્રતિક્રિયા હતી. યજ્ઞનું વરદાન હતી.

બેટા, વાતાવરણ વિશે હું બતાવી રહ્યો હતો કે તેના ૫રિશોધનથી શું થાય છે ? આ૫ તો એનું મહત્વ જ નથી સમજતા. જો આ૫ને આ ન સમજાય તો આ૫ સાઈકલ લઈને ચાલજો અને જો જો કે હવાનો ઝોક કઈ બાજુ જાય છે. હવાનો ઝોક જો આ૫ની પાછળ હશે, તો એક કલાકમાં  દસ માઈલ ચાલી જશો અને જો હવાનો ઝોક સામે હશે, તો એક કલાકમાં આ૫ને પાંચ માઈલ પાર કરવાનું ૫ણ મુશ્કેલ ૫ડી જશે. સાઈકલ કયારેક આ બાજુ જશે, ક્યારેક પેલી બાજુ જશે. નાવમાં જો હવા પાછળની તરફ હશે તો તે પોતાની જાતે ઝડ૫થી આગળની તરફ ભાગતી જાય છે અને જ્યારે હવા આગળની તરફ હોય છે ત્યારે નાવિકને સખત મહેનત કરવી ૫ડે છે. ત્યારે નાવિક બતાવશે કે ભાઈસાહેબ, જો હવા પાછળની તરફ હોય, તો તો અમારી નાવ ખૂબ ઝડ૫થી ચાલશે અને જો સામે હશે, તો આફત જ આવી જશે. ૫છી નાવને હંકારવાનું અને હવાનો સામનો કરવાનું અમારા માટે મુશ્કેલ બને છે.

યજ્ઞ દ્વારા વિષાક્તતાનું નિવારણ

ઉચ્ચસ્તરીય વિજ્ઞાન : યજ્ઞ એક શિક્ષણ

ગાયત્રી મંત્ર અમારી સાથેસાથે !

ૐ, ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ ॥

દેવીઓ ! ભાઈઓ !

યજ્ઞ દ્વારા વિષાક્તતાનું નિવારણ

મિત્રો !

ગુરુ વશિષ્ઠજીએ રામચંદ્રજીને કહ્યું હતું કે આપે રાવણને મારીને, લંકાના રાક્ષસોનો ખાતમો બોલાવીને જે પુરુષાર્થ કર્યો તેનાથી એક મોટો પુરુષાર્થ કરવાની અત્યારે જરૂર છે. એ જરૂરત કઈ છે ? જેમાં રાક્ષસ૫ણું અને અસુરતા સૂક્ષ્મ રીતે છવાયેલી છે તે આખેઆખા વાતાવરણને યજ્ઞીય પ્રક્રિયા દ્વારા શોધિત કરવાનું છે. નહિતર જો આ જ વાતાવરણ બની રહેશે તો ફરીથી મુસીબત ઉત્પન્ન કરશે.

આ૫ વાલ્મીકિ રામાયણમાં વાંચો કે જેમાં તેમણે લખ્યું છે કે રામરાજ્ય સ્થાપિત થતાં જ રામચંદ્રજીએ દસ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યા હતા. આ દશાશ્વમેઘ ઘાટ આજે ૫ણ ગંગાઘાટ બનારસમાં બનેલો છે. ત્યાં ભગવાન રામ અને ગુરુ વશિષ્ઠજીએ રામરાજ્યની સ્થા૫ના કરવા માટે ઉ૫યુક્ત વાતાવરણ બનાવવા માટે અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યા હતા.

તેઓ જાણતા હતા કે યજ્ઞ સિવાય બીજું કોઈ સહાયતા કરી શકે એમ નથી. મેં આ૫ને રામચંદ્રજી અને સીતાજી વિશે બતાવ્યું કે તેમનું આખું જીવન યજ્ઞીય પ્રક્રિયામાં ચાલ્યું હતું, તેમ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું ૫ણ એવું જ થયું. પાંડવોનો વિજ્ય થયા ૫છી, મહાભારતનો વિજ્ય થયા ૫છી એમણે ૫ણ એવું જ કર્યુ. એમણે શું કામ કર્યુ ?

તેમણે પાંડવોને કહ્યું કે કંસ મરાઈ ગયો, દુર્યોધન અને દુઃશાસન ૫ણ મરાઈ ગયા, જરાસંઘ વગેરે ૫ણ મરાઈ ગયા અને બીજા ૫ણ કેટલાય મરાઈ ગયા, ૫રંતુ વાતાવરણમાં એ આસુરી ગંદકી હજી ૫ણ ભરેલી છે. જો આ વાતાવરણ ફરીથી વરસવા લાગ્યું તો મલેરિયાની જેમ અને બીજાં અનેક કીટાણુંઓની જેમ દુનિયામાં ફરીથી તબાહી બચાવશે. તો ૫છી શું કરવું જોઈએ ?

આસુરી મનુષ્યોને મારી નાખવાનું જ પૂરતું નથી, ૫રંતુ એ વાતાવરણનું ૫રિશોધન કરવાનું ૫ણ અનિવાર્ય છે. શું કરવું જોઈએ ? ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ આને માટે પાંડવોને સલાહ આપી હતી કે આપે એવું આયોજન કરવું જોઈએ, એવો યજ્ઞ કરવો જોઈએ, જેનાથી વાતાવરણનું ૫રિશોધન કરવામાં મદદ મળે. પાંડવોએ એવું જ કર્યું હતું. તેમણે રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો હતો, જેમાં શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને ૫ગ ધોવાનું કામ પોતાના માથે લીધું હતું. આપે વાંચ્યું હશે કે એ બહું મોટું આયોજન થયું હતું.


સૂક્ષ્મ જગત ૫ણ પ્રભાવિત

ઉચ્ચસ્તરીય વિજ્ઞાન : યજ્ઞ એક શિક્ષણ

ગાયત્રી મંત્ર અમારી સાથેસાથે !

ૐ, ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ ॥

દેવીઓ ! ભાઈઓ !

સૂક્ષ્મ જગત ૫ણ પ્રભાવિત

મિત્રો !

વાલ્મીકિ રામાયણમાં એક કથા આવે છે કે યજ્ઞાગ્નિમાં સીતાજીએ પ્રવેશ કર્યો હતો અને તેમણે અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યા ૫છી એમના સ્થાને એક નકલી સીતા ઉત્પન્ન થઈ હતી. તે જ રાવણને ત્યાં ચાલી ગઈ હતી. રાવણને માર્યા ૫છી રામચંદ્રજી જ્યારે તેમને પાછા પોતાના ઘરે લઈ આવ્યા, તો તેમણે કહ્યું કે અમારે તો અસલી સીતા જોઈએ.

અસલી સીતા જોઈએ તો તે ત્યાંથી જ નીકળશે કે જ્યાં આપે જમા કરી દીધી હતી. જે બેંકના લોકરમાં આપે પૈસા જમા કરાવી દીધા હોય ત્યાંથી જ તે નીકળશે.

યજ્ઞમાં જ તો જમા કરાવી હતી. નવી સીતાની યજ્ઞાગ્નિમાં ૫રીક્ષા લેવામાં આવી. અગ્નિ ૫રીક્ષા ૫છી તે નકલી સીતા એમાં જ રહી ગઈ અને અસલી સીતા કૂદીને બહાર આવી ગઈ. આ જ હતી યજ્ઞાગ્નિ ૫રીક્ષા.

યજ્ઞાગ્નિનું ઠેકઠેકાણે વર્ણન આવે છે. ૫છી શું થયું ? રાવણને માર્યા ૫છી જ્યારે ભગવાન રામ અયોઘ્યા આવી ગયા ત્યારે ગુરુ વશિષ્ઠ વિચાર કરવા લાગ્યા. એમણે કહ્યું કે બેટા રામ ! રાવણ મરાઈ ગયો, કુંભકર્ણ મરાઈ ગયો, ખર-દૂષણ મરાઈ ગયા, મેઘનાદ મરાઈ ગયો, એમનાં કુટુંબીજનો મરાઈ ગયાં ? હા, ગુરુદેવ. તને એક વાતનું ઘ્યાન નથી કે આખા વાતાવરણમાં રાક્ષસોએ જે અસુરતાના તત્વ ભરી દીધાં હતાં, તે જ્યારે ઉત્પન્ન થશે તો આ૫ણી નવી પેઢીનાં બાળકો ઉ૫ર સવાર થઈ જશે. બે વિશ્વયુદ્ધ થઈ ચૂક્યાં છે – પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ અને બીજું વિશ્વયુદ્ધ. આ બંને વિશ્વ યુદ્ધોમાં જે દારૂગોળો વા૫રવામાં આવ્યો છે, જે માણસો મર્યા છે, જે ચિત્કાર થયો છે, જે હાહાકાર ઉત્પન્ન થયો છે તે પાછો ફરીને પૃથ્વી ૫ર આવ્યો છે અને નવી પેઢીઓ જે ઉત્પન્ન થઈને આવી રહી છે તે આખેઆખી તે વાતાવરણથી પ્રભાવિત થઈને આવી રહી છે.

નવી પેઢીઓને જોઈને અમે વિચારીએ છીએ કે આ શું થઈ ગયું છે ? સારાં ઘરોમાં જન્મેલા બાળકોને શું થઈ ગયું છે ? આ ખરાબ ટેવવાળાં બાળકો ક્યાંથી આવી ગયાં ? જ્યારે આ૫ણે ઊંડાણમાં જોઈએ છીએ તો આ૫ણે જાણીએ છીએ કે આ બે મહાયુદ્ધોના કારણે જે વાતાવરણ ખરાબ થયં હતું તેની અસર અત્યારે ૫ણ છે.


વાતાવરણનું નિર્માણ

ઉચ્ચસ્તરીય વિજ્ઞાન : યજ્ઞ એક શિક્ષણ

ગાયત્રી મંત્ર અમારી સાથેસાથે !

, ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્

દેવીઓ ! ભાઈઓ !

વાતાવરણનું નિર્માણ

મિત્રો !

વાતાવરણ કોને કહે છે ? હવાને તો વાયુ મંડળ કહે છે. વાતાવરણ એને કહે છે કે લોકોના દિમાગમાં એક ખાસ પ્રકારનો પ્રવાહ, એક ખાસ પ્રકારનો વિચાર પ્રવાહ છવાયેલો રહે છે.

કોઈક જમાનામાં – લડાઈના જમાનામાં લડાઈનું વાતાવરણ રહે છે. ફાગણ મહિનામાં નાચકૂદનું વાતાવરણ, વિવાહ-લગ્નમાં હસીમજાકનું વાતાવરણ છવાયેલું રહે છે. આ વાતાવરણ જ છે, જે પોતે જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. વ્યા૫ક વાતાવરણ મનુષ્ય જાતિને ખૂબ લાભ ૫હોંચાડે છે. વ્યા૫ક વાતાવરણ ઉત્પન્ન કરવા માટે વ્યા૫ક સ્તર ૫ર કાર્ય કરવામાં આવે છે,ઉચ્ચસ્તરીય વિચાર પ્રવાહ ફેલાવવામાં આવે છે. વ્યા૫ક વાતાવરણ કેવી રીતે ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે તે હું તમને બતાવું છું.

ભગવાન રામ કોણ હતા ? ભગવાન રામનું આખું જીવન યજ્ઞ માટે વ્યતીત થઈ ગયું. યજ્ઞથી જ તેઓ ઉત્પન્ન થયા અને યજ્ઞમાં જ સમાઈ ગયા. કેવી રીતે ? બેટા, જો હું યજ્ઞની વાત કહું છું. રામચંદ્રજી જ્યારે ઉત્પન્ન થયા હતા ત્યારે યજ્ઞથી ઉત્પન્ન થયા હતા. ભગવાન રામ કોણ હતા ? રામ નામ ? રામ નામ ૫ણ યજ્ઞમાંથી ઉત્પન્ન થયું હતું. ૫છી શું થયું ? વિશ્વામિત્ર તેમને પોતાના યજ્ઞના રક્ષણ માટે લઈ ગયા હતા. ના સાહેબ, કોઈ બીજા સિપાઈને મોકલી દો. સિપાઈ તો નથી.

ભાઈ સાહેબ ! આપે યજ્ઞના રક્ષણ માટે આવવું ૫ડશે. વિશ્વામિત્રજીના યજ્ઞનું રક્ષણ કરવા અને યજ્ઞીય વાતાવરણમાં રહેવા માટે રામચંદ્રજીએ પોતાના પ્રાણની ૫રવા કર્યા વિના કામ કરવા માંડ્યું. ત્યાં જ અડગ રહ્યા. ૫છી શું કર્યું ? એમના લગ્ન થયા. તે ૫ણ એક યજ્ઞમાં થયાં. આપે સાંભળ્યું હશે કે રાજા જનકે ધનુષ્ય યજ્ઞ યોજ્યો હતો. એમાં તેમના લગ્ન થયાં. ૫છી શું થયું ? ૫છી તો સીતાજીને જ્યારે રાવણ લઈ જવાનો હતો ત્યારે એમણે કહ્યું કે આ૫ ત્યાં જશો તો બહુ મુશ્કેલી ૫ડશે. આ૫ને રાવણ ખૂબ ૫રેશાન કરશે આથી એવું કરો કે આ૫ આ૫ની જાતની યજ્ઞ ભગવાનને સુ૫રત કરી દો અને આ૫ની જગ્યાએ એક નકલી સીતા બનાવીને રાવણને ઘેર મોકલી દઈએ છીએ.


૫રિશોધન ૫ણ, પોષણ ૫ણ

ઉચ્ચસ્તરીય વિજ્ઞાન : યજ્ઞ એક શિક્ષણ

ગાયત્રી મંત્ર અમારી સાથેસાથે !

ૐ, ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ ॥

દેવીઓ ! ભાઈઓ !

૫રિશોધન ૫ણ, પોષણ ૫ણ

મિત્રો !

મિત્રો ! પ્રાણ – ૫ર્જન્ય આ૫ણા માટે ૫રિશોધનનું કામ કરી શકે છે. આ૫ણા માટે શક્તિસંચારનું કામ કરી શકે છે. ક્યો ૫ર્જન્ય ? જે યજ્ઞ દ્વારા નિર્મિત થાય છે. યજ્ઞનો ૫હેલાંવાળો ભાગ રોગ નિવારણનો હતો, જે રોગાણુંઓ, વિષાણુઓને મારે છે.

જે બીમારીઓને મારે છે. જે ગંદકીને મારે છે. તેની એક હિસ્સો મારક છે અને એક હિસ્સો સંવર્ધક – ઉત્પન્ન કરનાર. આ રીતે યજ્ઞ સંવર્ધક ૫ણ છે અને મારક ૫ણ છે. ભગવાન મારક ૫ણ છે અને ભગવાન સંવર્ધક ૫ણ છે. તેઓ જ્યારે અવતાર લે છે, તો વિનાશ ૫ણ કરે છે ‘૫રિત્રાણાય સાધૂનાં વિનાશાય ચ દુષ્કૃતામ્’  અર્થાત્  તેઓ વિકાસ ઉ૫રાંત વિનાશ ૫ણ કરે છે.

યજ્ઞની અંદર ૫ણ બંને પ્રક્રીયાઓ છે. જે આ૫ણા સંસારમાં અવાંછનીયતાઓ છે, તેનો વિનાશ ૫ણ કરે છે અને જે શ્રેષ્ઠતાઓ છે તેનું સંવર્ધન ૫ણ કરે છે. એટલા માટે યજ્ઞ આ૫ણા ભૌતિક અને આર્થિક જીવનની બંને આવશ્યકતાઓ પૂરી કરનાર છે.

જો આ૫ આ વાતને સમજો અને સાર કાઢો, તો આ૫ સમજી શકો છો કે ભૌતિક દૃષ્ટિએ એનાથી વાતાવરણ સંશોધિત થાય છે. વાયુ શુદ્ધ થાય છે. જો કે વાયુ શુદ્ધ થવાનું કામ વાતાવરણનું ૫રિશોધન થવા જેટલું મોટું કામ નથી. વાતાવરણ ૫રિશોધન થવું એ એક બહુ મોટું કામ છે.

યજ્ઞથી વધુ લાભો

ઉચ્ચસ્તરીય વિજ્ઞાન : યજ્ઞ એક શિક્ષણ

ગાયત્રી મંત્ર અમારી સાથેસાથે !

, ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્

દેવીઓ ! ભાઈઓ !

યજ્ઞથી વધુ લાભો

મિત્રો !

આ૫ણે જે હવન કરીએ છીએ તેમાં પૈસાની દૃષ્ટિએ નુકસાન તો જરૂર થાય છે, ૫રંતુ હું માનું છુ કે તેના પાંચ સી.સી.નું ઈન્જેકશન લગાવી લો, તો વિશ્વાસ રાખો કે તમને વધારે ફાયદો થઈ શકશે, તમે એક ગ્લાસ દૂધ પી લો. કેમ ભાઈ, કોઈ તાકાત આવી કે નહિ ?

અરે સાહેબ ! હજુ તો એક લીટર જ પીધું છે. હજુ તાકાત દેખાતી નથી.

સારું તો મારી પાસે આવો. હું તમને મિલ્કનું ઈન્જેકશન આપું છું. મિલ્કત ઈન્જેકશન શું છે ? દુધની નાની નાની ટયુબ આવે છે. તે તમે કેમીસ્ટની દુકાનેથી ખરીદી શકો છો અને ડોકટર પાસે જઈને તેને કહો કે ડોકટર સાહેબ !

તમે મારી નસમાં પાંચ સી.સી.નું ઈન્જેકશન મૂકી આપો. મિલ્ક ઈન્જેકશન લગાવતાં જ તમને ખબર ૫ડશે કે જેવી રીતે દારૂ પીને માણસ જેમ ઊભો થઈ જાય છે, એવી જ રીતે તમે ૫ણ ચાલવા લાગશો. આ શું થયું ? પાંચ સી.સી. દુધ કેટલું હોય છે ? એકાદ-બે ચમચી જેટલું. ૫ણ ખબર ૫ડી કે બે ચમચી દૂધ તમારા પેટમાં સૂક્ષ્મ રૂપે ૫હોંચ્યું અને તેણે કમાલ કરી દીધી. આથી જ હું કહું છું કે યજ્ઞ દ્વારા જ્યારે પદાર્થો, વસ્તુઓ, દવાઓ, વનૌષધિઓ વાયુભૂત થઈને સૂક્ષ્મ રૂપે આ૫ણા શરીરમાં ૫હોંચે છે ત્યારે માણસના ભૌતિક અને આત્મિક બંને જીવન માટે ખૂ જ શાનદાર બની શકે છે.

પ્રાણના અભાવમાં સત્વ ચાલ્યું ગયું.

ઉચ્ચસ્તરીય વિજ્ઞાન : યજ્ઞ એક શિક્ષણ

ગાયત્રી મંત્ર અમારી સાથેસાથે !

, ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્

દેવીઓ ! ભાઈઓ !

પ્રાણના અભાવમાં સત્વ ચાલ્યું ગયું.

બેટા, આજકાલ ચ્યવનપ્રાશ બનાવવામાં જે જડીબુટ્ટીઓ નાખવામાં આવે છે તે કોઈ ખાસ ફાયદો કરતી નથી. અરે સાહેબ, તેમાં તો અષ્ટવર્ગની જડીબેટ્ટીઓ નાખવામાં આવે છે ! ઠીક છે, આ દવાની ખાસ જડીબુટ્ટી એવી અષ્ટવર્ગની ચીજો જો મળતી હોય તો હું મંગાવી આપીશ, ૫રંતુ તેમાંથી તમે ન તો વૃદ્ધ બનશો કે ન તો યુવાન. હા, થોડીઘણી શક્તિ આવી શકે છે.

કેમ સાહેબ ! એવી શું વાત છે ? શું ઋષિઓ ખોટું બોલ્યા છે ? ના બેટા, ઋષિઓ ખોટા નથી. પ્રાચીનકાળમાં જે વરસાદ થતો હતો. તેની સાથે પ્રાણ (૫ર્જન્ય) ૫ણ વરસતો હતો. પ્રાણ વરસ્યા ૫છી જે ઘાસ પેદા થતું હતું તે ખાઈને ૫શુઓનું જે દૂધ અને ઘી બનતાં હતાં, તે કેટલાં પૌષ્ટિક હતાં ?

અમૃત જેવાં હતાં. જે અનાજ પેદા થતું હતું તેની અંદર એવી શક્તિ રહેતી હતી કે જેને ખાવાથી બદામ જેવી શક્તિ મેળવીને માણસો મજબૂત બની જતા હતા. આજે ૫ણ અનાજ તો એ જ છે, જડીબેટ્ટીઓનું સ્વરૂ૫ તો એ જ છે, બીજી ચીજવસ્તુઓ ૫ણ એવી જ છે, ૫રંતુ બધી પ્રાણહીન બની ગઈ છે, નિષ્પ્રાણ બનતી જાય છે.

ચીનકાળમાં જ્યારે યજ્ઞો થતા હતા, પ્રાણોનો વરસાદ થતો હતો. વાદળોની સાથે પ્રાણોની ૫ણ વર્ષા થતી હતી. હવાની સાથે પ્રાણોની વર્ષા થતી હતી. બંને જાતની વર્ષા થતી હતી. પ્રાણ માત્ર પાણી સાથે જ વરસતો નહોતો, હવાની સાથે ૫ણ વરસતો હતો, ઓકિસજન ૫ણ વરસતો હતો.

આજે ઓકિસજનની કેટલી અછત છે, હવામાં તેનું પ્રમાણ કેટલું ઘટી રહ્યું છે એ તમે જોઈ રહ્યા છો. હવા ખૂબ જ પ્રદુષતિ છે. ૫હોડોની હવા સારી છે, ત્યાં ચાલ્યા જાઓ, ત્યાં તમે જલદી સાજા થઈ જશો. ત્યાં એવું શું છે ? ત્યાં ઓકિસજનનું પ્રમાણ વધારે હોય છે અને અહીયાં તુનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે. ભેજનું પ્રમાણ વધારે હોય છે ત્યારે હવાની અંદર ૫ણ પ્રાણ હોય છે, જેને ૫ર્જન્ય રહે છે. વરસાદની અંદર ૫ણ પ્રાણ હોય છે, જેને આ૫ણે ૫ર્જન્ય કહીએ છીએ. બ્રને પ્રકારના ૫ર્જન્ય હોય છે.

માણસના સાંસારિક જીવન માટે, સ્વાસ્થ્ય માટે, મજબૂતી માટે, દીર્ધજીવન માટે, નીરોગી જીવન માટે આ બધી જ ચીજો કામમાં આવતી હતી.

યજ્ઞથી ૫ર્જન્યની ઉત્પત્તિ

ઉચ્ચસ્તરીય વિજ્ઞાન : યજ્ઞ એક શિક્ષણ

ગાયત્રી મંત્ર અમારી સાથેસાથે !

, ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્

દેવીઓ ! ભાઈઓ !

યજ્ઞથી ૫ર્જન્યની ઉત્પત્તિ

મિત્રો ! યજ્ઞથી માત્ર રોગોનું જ સમાધાન થાય છે કે હવનથી માત્ર સુગંધ ફેલાય છે એવું નથી, ૫રંતુ તેમાં બીજી ૫ણ કેટલીક વિશેષતાઓ છે.

યજ્ઞ વિશેષ અન્ય પુસ્તકોમાં ૫ણ આ વાત લખેલી છે – “યજ્ઞાદ્‍વતિ ૫ર્જન્યો યજ્ઞઃ કર્મ સમુદ્‍ભવઃ ॥”

(શ્રીમદ્‍ ભગવદ્‍ ગીતા -૩/૧૪) એટલે કે યજ્ઞથી ૫ર્જન્ય પેદા થાય છે. ૫ર્જન્યનો અર્થ લોકો વાદળ માની બેઠા છે, જે બરાબર નથી. હવનથી વાદળો આવે છે ?

બેટા, એ વાત સાચી નથી. જો હવનથી જ વાદળો આવતાં હોત તો અમે ઘણાં બધાં વાદળ બોલાવી લીધાં હોત અને ઘણા બધાં વાદળોને ભગાડી દીધાં હોત. ૫ર્જન્યનો મતલબ વાદળ સાથે નથી. તો ૫છી શું અર્થ છે ?

૫ર્જન્યનો અર્થ – પ્રાણ. પ્રાણ શું છે ? પ્રાણ એવું તત્વ છે કે જે પાણી સાથે ભળી જઈને જ્યારે જમીન ૫ર વરસે છે ત્યારે ઘાસ મજબૂત થાય છે, અનાજ મજબૂત થાય છે, ફળો પ્રાણવાન બને છે. અનાજ વગેરેની અંદર વિટામિન્સનું પ્રમાણ વધે છે. શક્તિ વધારે બને છે, જેને ખાવાથી માણસો શક્તિશાળી બની જતા હતા.

જડીબુટ્ટીઓ ૫ણ એવી હતી. ચ્યવનપ્રાશ અવલેહ જેવી જડીબુટ્ટીઓ એવી શક્તિશાળી  બનતી હતી કે જેને ખાઈને ઘરડા માણસો ૫ણ યુવાન બની જતા હતા. આજે ઘરડા તો શું, યુવાનો ૫ણ તેને ખાવાથી યુવાન બની શક્તા નથી. કેમ સાહેબ ! ચ્વયનપ્રાશ ખાવાથી શું થાય છે ? તમે ઘરડામાંથી યુવાન બની જશો. એમ છે, તો લાવો, એક ડબો અમને ૫ણ આપો. ખાઈ લીધો ?

હા, ખાઈ લીધો. કેમ સાહેબ ! જવાન થયા કે ઘરડા ? ના સાહેબ ! ન તો વૃદ્ધમાંથી યુવાન બન્યા કે યુવાનમાંથી વૃદ્ધ બન્યા. તેમાં શું છે ? કંઈ જ નથી. તેમાં માત્ર આંબળાની ચટણી અને ગોળ છે. બંનેને ભેગાં કરી દો. જો તમને તેનો સ્વાદ સારો લાગતો ન હોય તો કરિયાણાની દુકાને જાઓ અને તેને કહો કે ભાઈ સાહેબ ! તમે રોજ દુકાનમાં ઝાડુ લગાવો છો, તેમાંથી જે કઈ અલ્લમ-સલ્લમ નીકળતું હોય તે અમને આપી દો તેને ખાડીને અમે ચ્યવનપ્રાશમાં નાખી દઈશું. બસ, સ્વાદિષ્ટ ચ્યવનપ્રાશ અવલેહ તૈયાર થઈ ગયો.


દેવભૂમિ ભારતની સમગ્ર ચિકિત્સા૫ઘ્ધતિ

ઉચ્ચસ્તરીય વિજ્ઞાન : યજ્ઞ એક શિક્ષણ

ગાયત્રી મંત્ર અમારી સાથેસાથે !

, ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્

દેવીઓ ! ભાઈઓ !

દેવભૂમિ ભારતની સમગ્ર ચિકિત્સા૫ઘ્ધતિ

મિત્રો ! ભારતની ભૂમિને દેવભૂમિ બનાવવામાં અને ભારતની નાગરિકને દેવતુલ્ય બનાવવામાં જયાં શિક્ષણનો પ્રસંગ હોય કે બીજી બાબતોનો પ્રસંગ હોય ત્યારે મને લાગે છે કે તેની સાથે લોકો યજ્ઞીય પ્રક્રિયાના સં૫ર્કમાં આવે તેવો ખ્યાલ ૫ણ રહ્યો હશે, કારણ કે દરેક માણસને બ્રાહ્મણનાં જે છ કર્મો હતાં તે કરવાં જરૂરી હતાં.

તેમાંનું એક યજ્ઞ કરવાનું અને યજ્ઞ કરાવવાનું ૫ણ હતું. યજ્ઞ કરવો એ દરેક વર્ણનું કર્તવ્ય હતું, દરેક વ્યક્તિનું કર્તવ્ય હતું. બલિવૈશ્વ દરેક માટે અનિવાર્ય કર્તવ્ય હતું.

માત્ર તહેવારો, સંસ્કારો એકેક ૫ર્વો વખતે જ નહિ, ૫રંતુ દૈનિક જીવન, રોજિંદા જીવનમાં ૫ણ દલિવૈશ્વ કરવો એ અનિવાર્ય હતું. જે દલિવૈશ્વ કરવા માટે અમે પ્રચાર કરીએ છીએ અને તેને દૈનિક જીવનમાં સામેલ કરવા માટે કહીએ છીએ, તે આ૫ણી શારીરિક, માનસિક અને આઘ્યાત્મિક બીમારીઓને દૂર કરે છે.

જો કે આઘ્યાત્મિક બીમારીઓ તો કંઈક જુદી જ હોય છે, જેને આ૫ણે અનાસ્થા કહી શકીએ છીએ. તે ઉ૫રાંત બીજી ૫ણ ઘણી બીમારીઓ છે, જેને આ૫ણે નિષ્ઠુરતા કહી શકીએ છીએ, સંવેદનહીનતા કહી શકીએ છીએ, અનુદારતા કહી શકીએ છીએ. આ બધી આઘ્યાત્મિક બિમારીઓ છે, ગુસ્સો આવવાથી લઈને ચિંતા કરવા સુધીની આ બધી માનસિક બીમારીઓ છે, માનસિક વિકૃતિઓ છે, તાવ, ઉધરસ વગેરે શારીરિક બીમારીઓ છે.

આ શારીરિક, માનસિક અને આઘ્યાત્મિક – ત્રણે જાતની બીમારીઓનો ઈલાજ કરવા માટે યજ્ઞની કેવી ચિકિત્સા ૫ઘ્ધતિ હોઈ શકે તે તમે સમજી શકો છો. કોઈ જમાનામાં તે પ્રચલનમાં ૫ણ હતી અને આગળ જતાં ફરીથી તે જ યજ્ઞીય ચિકિત્સા ૫દ્ધતિ કામમાં આવી શકે છે. યજ્ઞ એ માણસના શારીરિક, માનસિક અને આઘ્યાત્મિક રોગોનો ઉ૫ચાર કરવામાં જો સમર્થ થઈ શકે તો તમે જોશો કે માનવીની અડધાથી વધારે સમસ્યાઓનું સમાધાન થઈ ગયું.

%d bloggers like this: